Independent Turkish
İran savaşının başlamasının üzerinden iki ay geçerken, savaşın ekonomik faturasının Ortadoğu'nun ötesine yayıldığı görülüyor. Gelişmekte olan ülkeler tırmanan enflasyon, artan mali baskılar ve ticari aksamalarla karşı karşıya. En ağır darbeyi alanlar Ekonomik darbeyi en sert hissedenler, Ortadoğu ülkeleri ve komşu bölgeler oldu. Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla ihracatı %90'dan fazla azalan, ithalatı ise yarı yarıya düşen Katar, Mart ayında 1.2 milyar dolarla tarihinin ilk dış ticaret açığını verdi. JPMorgan ekonomistleri, bir sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) tesisinde yaşanan hasarın da etkisiyle Katar ekonomisinin bu yıl %9 küçüleceğini öngörüyor. Bu oran, Uluslararası Para Fonu'nun (IMF) İran için öngördüğü %6.1'lik daralmanın bile üzerinde. IMF, gelişmekte olan ülkelerin tamamı için büyüme beklentisini %4.2'den %3.9'a indirmişti. Washington'da bu ay yapılan IMF ve Dünya Bankası Bahar Toplantıları'nda da risklerin hızla arttığına dair uyarılar yapıldı. Gelişmekte olan Asya ülkeleri ise bilhassa kırılgan bir konumda. Bölge ülkeleri ham petrol ithalatının yarısından fazlasını, doğalgaz ithalatının ise üçte birinden fazlasını Körfez ülkelerinden yapıyordu. Buna karşılık, çatışma bölgesinden uzakta yer alan enerji üreticileri yükselen petrol fiyatlarından faydalanıyor. Brezilya ve Kazakistan para birimleri yıl başından bu yana %9'dan fazla değer kazandı. Gelişmekte olan ülke hisselerini izleyen MSCI endeksi .MSCIEF yeniden tarihi seviyelere çıkarken, teknoloji şirketleri ağırlıklı Güney Kore ve Tayvan borsalarındaki yapay zekâ destekli kazanımlar da bu yükselişe katkı sağladı. Faizlerde yön değişiyor Enerji maliyetlerinin ve buna bağlı olarak enflasyonun artması, merkez bankalarının faiz indirimi konusundaki manevra alanını daraltırken, onları tam tersi bir yöne doğru itmeye başladı. Filipinler geçen hafta faiz artırırken; Türkiye, Polonya, Macaristan, Çekya, Hindistan ve Güney Afrika'daki yetkililer giderek daha sıkılaştırma yanlısı bir tutum benimsemeye başladı. Bunun arkasında, "ikincil etkiler" olarak adlandırılan riskler yatıyor. Yetkililer, ücret artışları ve diğer yan maliyetlerin de artmaya başlamasıyla enflasyondaki yükselişin uzun süre devam etmesinden endişe ediyor. JPMorgan, takip ettiği 15 büyük gelişmekte olan ekonominin çoğunda piyasaların önümüzdeki altı ay içinde daha sıkı bir para politikasını fiyatladığını belirtiyor. Ekonomistlerin öngörüleri de bu yönde. S&P Global'den Zahabia Gupta ise yayımladığı notta, "Artan enflasyon baskıları ve piyasadaki riskten kaçınma eğilimi, finansman koşullarını zorlaştırarak tahvil getirilerini daha yukarı çekebilir" değerlendirmesinde bulundu. Sübvansiyon yükü ağırlaşıyor Gelişmekte olan ülke hükümetleri, yüksek enerji fiyatlarının haneler üzerindeki etkisini sınırlamak için hâlihazırda her yıl yüz milyarlarca dolar harcıyor. Fiyatlardaki son artışın bu faturayı daha da kabartması bekleniyor. IMF'ye göre küresel ölçekte fosil yakıt sübvansiyonları 2024'te 725 milyar dolara ulaştı. Bu rakam, küresel GSYH'nin yaklaşık %6'sına denk geliyor. Hesaplamalar doğrudan gelişmekte olan ülkeleri ayırmasa da IMF, küresel sübvansiyonların yaklaşık dörtte üçünün Ortadoğu, Kuzey Afrika, Avrupa ve Orta Asya bölgesinde verildiğini belirtti. Citi'den Joanna Chua, enerji şokunun devam etmesi hâlinde fiyat tavanı uygulamaları, vergi indirimleri ve sübvansiyonların gelişmekte olan ülkelerde bütçe risklerini artıracağı uyarısında bulundu. Chua; Mısır, Türkiye, Endonezya, Hindistan, Macaristan ve Polonya'nın bu açıdan daha kırılgan ülkeler arasında yer aldığını söyledi. Kırılgan üçlü Mısır, Sri Lanka ve Pakistan, daha önce kriz yaşamış, düşük gelirli ülkelerden oluşan ve analistlerin yeniden sıkıntıya sürüklenmesinden endişe ettiği bir grupta yer alıyor. Mısır'da yakıt ve gıda fiyatları hızla yükselirken, geçen yıl yaklaşık 20 milyar dolar gelir sağlayan turizm de darbe alabilir. Körfez ülkelerinde çalışanların gönderdiği dövizlerin de azalması bekleniyor. Bu yıl %9 değer kaybeden Mısır lirası, ülkenin borç yükünü de ağırlaştırdı. Vadesi gelen yaklaşık 30 milyar dolarlık borç ödemesinin maliyeti keskin biçimde arttı. 2022'de temerrüde düşen Sri Lanka ise yakıt sübvansiyonlarını yeniden uygulamaya başladı. Hükümet ayrıca, IMF ile yapılan finansman programında geçici bir esneklik sağlayarak biraz nefes almayı hedefliyor. Pakistan'ın brüt döviz rezervleri ise Mart sonu itibarıyla 16.4 milyar dolar seviyesinde bulunuyor. Bu miktar temel ithalatın üç ayını bile karşılamaya yetmiyor. Analistler, Pakistan Merkez Bankası'nın döviz yükümlülükleri hesaba katıldığında rezervlerin fiilen eksiye düştüğü uyarısında bulunuyor. Afrika için bir darbe daha IMF'nin aşağıdaki grafiği, Sahraaltı Afrika'daki yoksul ülkelerin önemli bir bölümünün mevcut koşullardan özellikle sert etkilendiğini gösteriyor. Grafiğin sol alt köşesi, ithal petrole olan bağımlılığın kısıtlı kamu maliyesiyle kesiştiği noktayı gösteriyor; bu da ham petrol fiyatları yüksek kaldığı sürece mali baskıların daha da artacağı anlamına geliyor. IMF Başkanı Kristalina Georgieva, geçen hafta Londra'daki bir etkinlikte yaptığı konuşmada, "Negatif bir arz şokuyla karşı karşıyayız" dedi. Georgieva, bazı ülkelerin yaptığı gibi sübvansiyonları sadece en çok ihtiyacı olanlara sunmak yerine tüm nüfusa yayarak "talebi şişirmeye çalışmanın yapılabilecek en kötü şey" olduğunu vurguladı. Georgieva, krizin etkilerinden dolayı IMF'nin 20 milyar ile 50 milyar dolar arasında ek acil destek sağlamak zorunda kalabileceğini de belirtti. Reuters İRAN ABD İsrail Enerji fiyatlarındaki keskin artış, gelişmekte olan ülkelerde enflasyonu artırıyor Pazartesi, Nisan 27, 2026 - 18:00 Main image:
Fotoğraf: Reuters
Dünya Type: news SEO Title: İran savaşının iki aylık bilançosu: Enerji arzındaki aksama gelişmekte olan ülkeleri baskı altında bıraktı copyright Independentturkish: Go to News Site