Դավիթը պայքարում է, որ Դավիթ Սամվելյանը չլռի

Բանաստեղծ, արձակագիր Դավիթ Սամվելյանի գրչի տակ վերջին շրջանում հայտնվում են հատկապես ուղեգրությունները: «Արեւելքի կորսված Փարիզը եւ վերագտած հայրենիքը» էսսեյից հետո ընթերցողին հանձնվեց «Մոռացված երկրի զանգերը» վեպը: Դավիթն այս պահին աշխատում է Ռուսաստանի մասին նոր ուղեգրության վրա. «Դեռ անուն չունի, դժվար է գրվում: Բայց ուղեգրությունները կարեւոր են,  ընթերցողին օգնում են հասկանալ, որ աշխարհը չի սկսում ու ավարտվում իրենց շրջապատող աշխարհով: Երբ աշխարհը բացահայտում ես, սկսում ես հասկանալ, որ այն ավելի մեծ է, բազմաշերտ, քան կարող ես պատկերացնել»: Թարգմանիչ, խմբագիր, աստվածաբանի վերջին ամենահայտնի աշխատանքներից մեկը Կոնստանտին Սարկիսյանի հայերեն թարգմանված «Աշխարհի Սահմանադրությունը» եռահատոր գիրքն է, որն արդեն մի քանի շաբաթ «Երեւանյան բեսթսելեր»-ի շարքում է: Աստվածաբանն ընդդեմ դիլետանտիզմի Դիլետանտիզմը մեր ժամանակի ամենամեծ ցավերից է։ Երբ մարդը հանդես է գալիս քիչ գիտելիքով, բայց մեծ լսարանով ու դառնում ոլորտի «ձայն»-ը։ Շատերը չեն խորանում՝ արդյո՞ք այդ ձայնը հիմնավոր է, թե՞ ոչ։ Ես կարդացել ու խմբագրել եմ գրքեր, որտեղ աստվածաբանական խճողում է։ Մարդը խորացել է դոգմաների մեջ, բայց մոլորվել։ Երբ պատմական, կրոնական հարցերը խառնում ես միֆերի հետ՝ առանց գիտակցելու պատասխանատվությունը, կարող ես մարդկանց շփոթեցնել։ Խելամիտ ընթերցողը նույնիսկ սկսում է հարցնել՝ արդյո՞ք դա աղանդ չէ: Խնդիրն այն չէ, որ մարդը փնտրում է։ Եթե մասնագետ ես, պիտի հստակ տարբերես՝ որտեղ է հոգեբանական մոտեցումը, որտեղ՝ դոգմատիկը։ «Յոթ տարի հետո կամ հիշում են, կամ մոռանում» Ժամանակակից գրականության մասին կարծիքները ծայրահեղ են. ընթերցողի կարծիքով այն  կամ չկա, կամ գերհզոր է։ Ժամանակը միշտ ֆիլտր է։ Ամեն ինչի առավելագույն կյանքը յոթ տարի է։ Եթե գործդ հիմնավոր է՝ յոթ տարի հետո քեզ կհիշեն։ Եթե ոչ՝ մոռացվելու ես։ Յոթ տարին սերնդափոխության ժամանակն է։ Երբեմն ինձ գրում է մեկը, որ առաջին գիրքս կարդացել էր դպրոցում, հիմա արդեն ընտանիք ունի, բայց շարունակում է կարդալ։ Այդ պահին ես հասկանում եմ՝ պատասխանատվությունն ահռելի է։ Քեզ վստահում են։ Վստահությունը ամենամեծ բեռն է։ Որքան վստահում են, այնքան կարող ես խայտառակ լինել։ Իմ ընթերցողները տարբեր են։ Սկզբում մտածում էի՝ երիտասարդներն են։ Հետո հանդիպումների ժամանակ տեսա՝ ներկա են տատիկներ, պապիկներ։ Գրողը չպետք է գրելու պահին մտածի մարկետինգի մասին։ Դու նետը կրակում ես։ Թե ում կհասնի՝ չգիտես։ Գրքավաճառի խորհրդատվությունը Ժամանակին աշխատել եմ գրախանութում։ Մարդիկ գալիս էին ու հարցնում՝ ի՞նչ կարդամ։ Բայց դա միայն գրքի վաճառք չէ։ Դու պետք է հարցնես՝ քանի՞ տարեկան է, ի՞նչ է կարդացել, ի՞նչ հոգեւիճակում է։ Մի անգամ մի ընկճված աղջկա առաջարկեցի Ռեմարկ։ Վախեցավ՝ պատերազմ չէ՞։ Ասեցի՝ սեր է, թախիծ է, անուրջներ են։ Վերցրեց։ Վատ խորհուրդը կարող է մարդուն հիասթափեցնել գրականությունից։ Դավիթը եւ Դավիթ Սամվելյանը Եթե միայն Դավիթ Սամվելյանը լիներ՝ վաղուց կկործանվեր։ Դավիթը՝ իրական մարդը, կյանքի մեջ է, պայքարում է, ապրում է, սխալվում է։ Դավիթ Սամվելյանը՝ ավելի եթերային է, իդեալների հետեւից գնացող։ Բայց առանց Դավիթի՝ Դավիթ Սամվելյանը չէր կարող գրել։ Իսկ առանց Դավիթ Սամվելյանի՝ Դավիթը կդառնար չափազանց պրագմատիկ։ Դավիթ Սամվելյանը միշտ մենակ է։ Դավիթը չի կարող իրեն մենակություն թույլ տալ։ Ահա մեր պայքարը։ «Վիվան»՝ ներքին հաղթանակ Դավիթի ամենահուզական գրքերից մեկը՝ «Վիվա»-ն, իրական անձի մասին չէ։ Իմ ամբողջ բողոքը, սիրո կարոտը, աշխարհի ընկալումը հավաքել եմ Վիվայի կերպարի մեջ։ Կարող եմ պատին նայել ու դիմել նրան։ Դա իմ ներսի զրույցն է։ – Իսկ բոլոր հարցերիդ պատասխանները կա՞ն։ Ինձ վերաբերվող հարցերին՝ այո։ Բայց երեւույթներին՝ ոչ։ եւ դա նորմալ է։ Եթե ամեն ինչ քեզնից կախված լիներ, աշխարհը քո շուրջը կպտտվեր։ Բայց դու միջավայրի մեջ ես։ Կան բաներ, որ ընտրում ես, կան բաներ՝ ոչ։ Ծնողներիդ չես ընտրում։ Ծնվելուդ տեղդ չես ընտրում։ Գեներն էլ չես ընտրում։ Բայց այդ ամենի մեջ ես դու անհատ։ Լռությունից ծնված բառը Բառը ծնվում է չասված խոսքերից։ Քո ներքին զրույցից։ Դիմացինի համար լռություն է, բայց ներսումդ աղմուկ է։ Լռությունը շատ կարեւոր է։ Գրիգոր Նարեկացին ասում էր՝ Աստված լռության մեջ է։ Եթե մարդը ամենակատարյալ ստեղծագործությունն է, ուրեմն բառը պիտի ծնվի լռության միջից՝ ի պատասխան այդ կատարյալին հասնելու փորձի։ Խմբագիրը, գրողը եւ ռիթմը - Դժվա՞ր է միաժամանակ գրող ու խմբագիր լինել։ - Նուրբ պայքար է։ Երբ տեքստ եմ խմբագրում, գրողը գլուխ է բարձրացնում։ Բայց պետք է սաստել։ Թարգմանելիս էլ նույնն է՝ չպետք է սպանես հեղինակի ձայնը։ Շատ թարգմանություններում զգում ես՝ ոչ թե հեղինակն է խոսում, այլ թարգմանիչը։ Ինձ համար ամենակարեւոր ռիթմն է։ Տեքստը պետք է շնչի։ Եթե անհարթություն եմ զգում՝ ինձ համար լարից ընկած գործիք պես է։ Գրելիս հիմա լռություն եմ նախընտրում։ Դասական երաժշտությունն օգնում է, բայց ոչ բառերով երգերը, դրանք շեղում են։ Երաժշտության մեջ դու ազատ ես պատկեր կառուցելու։ Արհեստական բանականությունը մրցակից Այսօր շատերը վախենում են, որ արհեստական բանականությունը կփոխարինի գրողին: Մարդը ստեղծում է, որովհետեւ նրա մեջ Արարչի մասնիկ կա։ Մենք ինչ-որ բան ոչնչից չենք ստեղծում, ստեղծում ենք այն բանից, ինչ արդեն կա։ Դա է մեր աստվածահաղորդ բնույթը։ Արհեստական բանականությունը կարող է գրել։ Իսկ ցավ զգա՞լ։ Մենակություն ապրե՞լ։ Կորուստ կրե՞լ։ Մշակույթը ապրում է այնտեղ, որտեղ մարդն է իր միս ու արյունը դնում ստեղծագործության մեջ։ Գրականությունը չի բուժում, այն հարցեր է առաջացնում - Կարո՞ղ է գրականությունը բուժել։ - Մարդիկ տարբեր նպատակներով են կարդում։ Ոմանք՝ պատասխանների համար, ոմանք՝ հուզվելու, ոմանք՝ փախչելու իրականությունից։ Բայց իրական գրականությունը պատասխաններ չի տալիս։ Այն հարցեր է առաջացնում։ Եթե գիրքդ ստիպում է մարդուն ներսում հարց տալ՝ ուրեմն գործդ արել ես։ Երբեմն ինձ գրում են՝ ձեր գիրքն օգնեց հաղթահարել այս կամ այն իրավիճակը, փուլը։ Ես լրացուցիչ հարցեր չեմ տալիս։ Եթե օգնել է՝ ուրեմն ինչ-որ բան ճիշտ է եղել։ Վերջաբանի փոխարեն Չեմ գրում շնորհավորանքները «թայմ լայնում»։ Նախընտրում եմ ձայն լսել, աչքերի մեջ նայել։ Հավատում եմ, որ ամենամեծ պայքարը ներսում է։ Որ գրողը պարտավոր չէ դուր գալ բոլորին։ Որ յոթ տարի հետո ամեն ինչ իր տեղն է ընկնում։ Շարունակում եմ գրել, պայքարել՝ գրելու համար: Եթե Դավիթը չպայքարի, Դավիթ Սամվելյանը կլռի։ Իսկ լռությունը, որքան էլ աստվածային լինի, բառի ծնունդ է սպասում։ Լուսին Մկրտչյան Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

Go to News Site