جنگ، تورم و قطع اینترنت؛ سه ضربه به کالاهای فرهنگی و صنایع دستی ایران

فشار تورمی و پیامدهای جنگ با تقلیل معیشت خانوارهای ایرانی به سطح بقا، حذف هنر از سبد مصرف را نه یک «انتخاب»، که به بخشی از الگوی ریاضت اقتصادی بدل کرده است. در چنین وضعیتی، آنچه از چرخه مصرف کنار گذاشته می‌شود صرفا یک کالا نیست، بلکه بخشی از فرهنگ، شیوه‌های زیست و پیوندهای اجتماعی است. هنر و محصولات فرهنگی، پیش از آنکه به‌منزله نیاز شناخته شوند، در قالب «هزینه اضافی» تعریف می‌شوند و به همین سبب نخستین قربانیان بحران اقتصادی‌اند. معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به آمارهای موجود، وضعیت مصرف فرهنگی را نگران‌کننده توصیف کرد و گفت: «فرهنگ در حال حذف از سبد خانوار است.» اظهارات سیدعباس صالحی، وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، نیز این روند را به‌صراحت تایید می‌کند. او پیش از این در اسفند ۱۴۰۴ اعلام کرده بود شرایط اقتصادی باعث شده سبد مصرف فرهنگی در سال‌های اخیر به‌طور مستمر کوچک‌تر شود. صالحی گفت: «میانگین هزینه فرهنگی هر خانوار ۲۳ میلیون بوده، اما این میزان در سال ۱۴۰۲ به ۱۴ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان کاهش یافته است.» او این افت را نشانه کاهش جدی مصرف فرهنگی دانست. او درباره سهم کتاب در سبد خانوار توضیح داد که این سهم از ۰.۱۸ درصد در سال ۱۳۹۶ به ۰.۱۰ درصد در سال ۱۴۰۲ رسیده است؛ کاهشی که روند نزولی مستمر مصرف فرهنگی را نشان می‌دهد. به گفته او، در سال‌های اخیر و به‌ویژه تحت فشار شرایط اقتصادی، توان خانوارها برای هزینه‌کرد در حوزه فرهنگ کاهش یافته و این افت در حوزه کتاب با شدت بیشتری رخ داده است. وی همچنین به وضعیت کتابخانه‌های عمومی اشاره کرد و گفت منابع کتاب در این مراکز «به‌شدت رنجور» است و توزیع حدود ۴۹ میلیون جلد کتاب پاسخگوی نیاز جامعه نیست. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) بر اساس تعریف یونسکو، کالاهای فرهنگی محصولاتی‌اند که حامل و منتقل‌کننده اندیشه‌ها، نمادها، ارزش‌ها و شیوه‌های زندگی‌اند و در قالب خروجی‌های خلاق و هنری، چه ملموس و چه ناملموس، تولید می‌شوند. حذف این کالاها از سبد خانوار، صرفا به معنای کاهش یک هزینه نیست، بلکه به معنای کاهش مصرف فرهنگ و اختلال در چرخه تولید و بازتولید آن است. صنایع‌دستی، به‌منزله یکی از مهم‌ترین مصادیق کالاهای اقتصادی‌ـ‌فرهنگی، از  دیگر حوزه‌هایی است که از سبد خرید خانوار حذف شده است. برخلاف کالاهای اساسی، این محصولات وابسته به مازاد درآمد خانوار هستند، درآمدی که در شرایط فعلی برای بسیاری از خانواده‌ها عملا وجود ندارد. بررسی روندها نشان می‌دهد که شرایط جنگی وضعیت ناپایداری را که در سال‌های گذشته نیز وجود داشته تشدید کرده است. اگرچه هنوز آمار رسمی از سبد مصرف خانوار در سال ۱۴۰۴ منتشر نشده، داده‌های مربوط به سال ۱۴۰۳ نشان می‌دهد که حتی پیش از تشدید بحران، مصرف کالاهای فرهنگی در خانوارها روندی به‌شدت نزولی داشته است. بر همین اساس می‌توان برآورد کرد که در سال گذشته این روند به سمت کاهش بیشتر و در برخی حوزه‌ها به سمت حذف کامل حرکت کرده است. این تغییر در سطح خانوار به‌مثابه صرفه‌جویی در هزینه‌ها قابل درک است، اما در سطح کلان، پیامدهای اقتصادی گسترده‌ای به همراه دارد. حذف صنایع‌دستی از چرخه مصرف، به طور مستقیم بخش بزرگی از کسب‌وکارهای کوچک را از چرخه درآمد خارج می‌کند. این کسب‌وکارها که در نبود صادرات به‌شدت به تقاضای داخلی وابسته‌اند، به دلیل کاهش مصرف، نخستین گروه‌هایی‌اند که آسیب می‌بینند. اظهارات رسمی نیز این روند را تایید می‌کنند. پنجم اردیبهشت ۱۴۰۵، حسین انتظامی، معاون توسعه مدیریت و منابع وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، با اشاره به آمارهای موجود، وضعیت مصرف فرهنگی را نگران‌کننده توصیف کرد و گفت: «کاهش سرانه مصرف فرهنگی به این معناست که فرهنگ در حال حذف از سبد خانوار است» و هشدار داد که این روند برای کشوری با پیشینه تمدنی چند هزار ساله نگران‌کننده است. وی مسئولیت این وضعیت را متوجه دولت و بخش خصوصی دانست و تصریح کرد: «دولت باید در بودجه‌ریزی توجه بیشتری به فرهنگ داشته باشد، اما این کافی نیست. بخش خصوصی نیز باید در این حوزه نقش فعال‌تری ایفا کند.» این در حالی است که بخش خصوصی، علاوه بر مواجهه با موانع اداری و مالی، در شرایط فعلی با اختلال در زیرساخت‌های ارتباطی نیز روبه‌رو است. در دو ماه گذشته، به دلیل قطعی اینترنت، صاحبان کسب‌وکار حتی به ابتدایی‌ترین ابزارهای ارتباطی مانند ایمیل نیز دسترسی نداشته‌اند. ضریب دسترسی به اینترنت که در سال ۱۴۰۳ حدود ۸۷ درصد اعلام شده بود، در دو ماه گذشته به زیر یک درصد رسیده است. پیش از این، طبق آمارهای دولتی، ۸۶.۸ درصد ایرانیان، معادل حدود ۷۳ میلیون نفر، در شبکه‌های اجتماعی حضور داشتند و از این بستر برای خریدوفروش انواع کالاها، ازجمله کالاهای فرهنگی، استفاده می‌کردند. در همین زمینه، عباس آشتیانی، رئیس کمیسیون بلاک‌چین سازمان نظام صنفی رایانه‌ای کشور، زیان واردشده به اقتصاد دیجیتال در ۵۰ روز نخست قطعی اینترنت را حدود یک میلیارد دلار برآورد کرد و گفت: «روزانه حداقل ۳۰ تا ۳۵ میلیون دلار خسارت مستقیم، غیرمستقیم و عدم‌النفع متحمل می‌شویم.» همچنین زهرا بهروزآذر، معاون امور زنان و خانواده، در پنجاه‌وششمین روز قطعی اینترنت اعلام کرد: «۷۰ درصد مشاغل خانگی متعلق به زنان است و بخش عمده دسترسی آنها به بازارهای ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی از طریق فضای مجازی صورت می‌گیرد؛ بنابراین آسیب جدی دیده‌اند.» بخش قابل‌توجهی از این زنان در حوزه تولید محصولات فرهنگی، پوشاک و صنایع‌دستی فعالیت دارند و شبکه‌های اجتماعی بستر اصلی عرضه محصولات آنها بوده است. در کنار این موارد، بخشی دیگر از مصرف فرهنگی، که کمتر مشهود است، استفاده از کالاهای فرهنگی تقریبا رایگان است که تولیدکنندگان محتوا در اختیار کاربران قرار می‌دهند. تولید و انتشار بسیاری از برنامه‌های فرهنگی مستقل، از جمله پادکست‌ها، از دی‌ماه سال گذشته متوقف شده و بسیاری از افرادی که پیش‌تر از این محتواها استفاده می‌کردند، اکنون نه به محتوای جدید دسترسی دارند و نه امکان استفاده از محتوای پیشین را دارند. افزون بر خطر افت کیفیت محصولات فرهنگی درپی کاهش سرمایه‌گذاری، تغییر اجباری شغل یا خروج نیروی انسانی متخصص، مانند هنرمندان، تولیدکنندگان محتوا، صنعتگران از کشور نیز یکی از پیامدهای نگران‌کننده وضعیت جاری است. داده‌های اقتصادی نشان می‌دهد که این وضعیت حتی پیش از جنگ نیز بحرانی بوده است. بر اساس گزارش مرکز آمار ایران، متوسط هزینه سالانه یک خانوار شهری در سال ۱۴۰۳ بیش از ۲۷۰ میلیون تومان در مناطق شهری و حدود ۱۴۰ میلیون تومان در مناطق روستایی برآورد شده است. بررسی هزینه‌ها نشان می‌دهد که سهم مسکن، سوخت و روشنایی در خانوارهای شهری به ۵۷ درصد و در خانوارهای روستایی به ۳۸ درصد می‌رسد و پس از آن خوراک با حدود ۲۵ درصد قرار دارد. در ادامه، هزینه‌های بهداشت و درمان و حمل‌ونقل و ارتباطات قرار می‌گیرند و سهم کالاهایی مانند پوشاک، کفش و لوازم‌خانگی درمجموع حدود ۳ درصد است. در چنین ساختاری، سهم کالاهای فرهنگی عملا به حداقل می‌رسد. برآیند داده‌ها، آمارها و اظهارات رسمی نشان می‌دهد که حذف تدریجی کالاهای فرهنگی از سبد خانوار، در وضعیت نگران‌کننده‌ای قرار دارد. این روند، اگرچه در کوتاه‌مدت راهکاری برای مدیریت هزینه‌های خانوار است، در بلندمدت پیامدهایی فراتر از این به همراه دارد، از جمله تضعیف صنایع فرهنگی، حذف تدریجی کسب‌وکارهای کوچک و کاهش پیوند جامعه با تولیدات فرهنگی و هنری. اقتصاد ایران جنگ کتاب سبد خرید خانوار معیشت کالای فرهنگی صنایع دستی اینترنت فرهنگ حدود ۷۳ میلیون نفراز جمعیت ایران در شبکه‌های اجتماعی حضور داشتند و از این بستر برای خریدوفروش انواع کالاها، ازجمله کالاهای فرهنگی، استفاده می‌کردند ایندیپندنت فارسی شنبه, مه 2, 2026 - 13:30

نمایی از یک فروشگاه صنایع دستی در بازار وکیل شیراز/AFP

فرهنگ و هنر related nodes: اثرات گسترش فقر در ایران؛ کاهش ۵۰ درصدی سهم پوشاک در سبد خانوارها بیش از صد شاخه صنایع دستی ایرانی در خطر فراموشی نتیجه سیاست‌های دولتی: از بین ‌رفتن بازار تولید و فروش صنایع‌‌ دستی ایران Type: news SEO Title: جنگ، تورم و قطع اینترنت؛ سه ضربه به کالاهای فرهنگی و صنایع دستی ایران Inner related node: اثرات گسترش فقر در ایران؛ کاهش ۵۰ درصدی سهم پوشاک در سبد خانوارها نتیجه سیاست‌های دولتی: از بین ‌رفتن بازار تولید و فروش صنایع‌‌ دستی ایران بیش از صد شاخه صنایع دستی ایرانی در خطر فراموشی copyright:

Go to News Site