NH Nieuws
Als Nederland in mei 1940 de Duitse invasie beleeft, worden in Zaandam direct plannen gemaakt voor het verzet. Het idee is om de grootse wapenfabriek van Nederland op te blazen voordat het in Duitse handen komt. Wanneer dat niet mag van de regering wordt het voormalige staatsbedrijf op het Hembrugterrein hofleverancier van het verzet. Franciscus Querien den Hollander is nog maar vier maanden directeur van het Staatsbedrijf der Artillerie-Inrichtingen Hembrug, als de Duitsers Nederland aanvallen. Als blijkt dat Nederland zich zal overgeven komt hij met het plan om de kruitfabriek op te blazen. "Dat wordt hem verboden door de toenmalige Nederlandse regering omdat dit tegen het oorlogsrecht zou zijn", vertelt schrijver Erik Schaap. Den Hollander weigert om voor de Duitsers te werken en neemt ontslag. Pas na aandringen van het personeel van de fabriek blijft hij. Om de productie van wapens tijdens de bezetting te minimaliseren ontslaat hij duizenden arbeiders. Daarnaast laat hij de fabriek voornamelijk landbouw werktuigen maken. Kinderlijk eenvoudig en levensgevaarlijk Niet alleen de directeur verzet zich tegen de nazi's, ook het personeel start heimelijke acties. Zo worden veel wapens die in het begin van de oorlog nog in de fabriek zijn naar buiten gesmokkeld. Dat lijkt heel makkelijk, maar is ook gevaarlijk want tussen de 1.700 overgebleven arbeiders zitten ook werknemers die voor de Duitsers waren. De wapens zijn vooral in de eerste oorlogsjaren de belangrijkste toevoer voor het verzet tijdens de bezetting. "Veel van de werknemers van de Artillerie-Inrichting woonden hier aan deze kant", zegt Schaap, wijzend naar een rij arbeiderswoningen die pal naast het terrein staan. "En die gooiden dan de spullen over het hek in hun eigen tuin, en dat ging dan naadloos door naar het verzet". De fabriek leverde nog wel wapens aan de Duitsers, maar ook dat werd gesaboteerd. "Er werd ijzervijzel in de loop gegooid of ze werden net te smal uitgeboord waardoor ze op het slagveld ontploften", aldus Schaap. Sporen van het verleden Op het Hembrugterrein wordt nu in rap tempo een woonwijk uit de grond gestampt. Toch herinneren veel van de oude gebouwen nog aan de tijd van de oude wapenfabriek. Een gebouw staat geheel in het teken van de geschiedenis van het terrein. Ook hier staat een foto van oud-directeur den Hollander. In 1943 werd hij door de Duitsers ontslagen, maar hij bleef actief in het verzet. 'Op aandrang van de bezetter, geïrriteerd door zijn optreden, werd Den Hollander in 1943 met wachtgeld gestuurd.' schrijft het Huygens Instituut . 'Tijdens de laatste oorlogsjaren was hij actief in de steunverlening aan ondergedoken werknemers via het Nationaal Steunfonds. Geregeld reisde hij met miljoenen op zak door het land', laat het onderzoeksinstituut naar Nederlandse geschiedenis en cultuur weten. "Hij werkte nauw samen met de bankier van het verzet Walraven van Hal", vertelt Schaap. Na de oorlog wordt Den Hollander directeur van de Nederlandse Spoorwegen. "Het was een heel belangrijke man en heel dappere man, als je beseft dat hij nog voor de Nederlandse capitulatie zich al verzet tegen de Duitsers kan je hem wel een van de eerste verzetstrijders van Nederland noemen."
Go to News Site