سالروز بازگشت پادشاه؛ روزی که پیکر رضاشاه در خاک ایران آرام گرفت

از شهریورماه ۱۳۲۰ که رضاشاه پهلوی برای «سعادت و رفاه مردم» و با هدف حفظ تمامیت ارضی ایران، پادشاهی را به ولیعهدش واگذار کرد و ناگزیر از ایران خارج شد، تا هفدهم اردیبهشت‌ماه ۱۳۲۹ که پیکر مومیایی‌ شده‌اش به ایران بازگشت، حدود ۹ سال گذشت. در این سال‌ها، گروه‌های مذهبی تندرو مانند فداییان اسلام، نیروهای چپ و کمونیست (حزب توده) و برخی جریان‌های دیگر از فقدان اقتدار رضاشاهی و رواداری محمدرضاشاه تا آنجا که مقدور بود، بهره‌برداری کردند تا منافع سیاسی و ایدئولوژیک خود را پیش ببرند. از یک سو جبهه ملی با رهبری دکتر مصدق با میراث رضاشاه سر عناد داشت و از سوی دیگر گروه‌های مذهبی با اصلاحات زیربنایی رضاشاه و محمدرضاشاه عداوت داشتند، اما گروه‌های گسترده‌ای از عموم مردم او را «معمار ایران نوین» می‌دانستند که هویت ملی را بازسازی کرد. پیکر رضاشاه در چنین شرایطی به ایران بازگشت و با تشریفاتی باشکوه و خاص در آرامگاهش در شهر ری به خاک سپرده شد. این روزها که جمهوری اسلامی برای بقای خود تمامیت ارضی ایران و جان میلیون‌ها ایرانی را به خطر انداخته و به جنگ با آمریکا و اسرائیل حتی به قیمت نابودی زیرساخت‌های ایران ادامه می‌دهد، بسیاری از ناظران وطن‌دوستی رضاشاه را یادآور می‌شوند که وقتی متوجه شد با واگذاری پادشاهی می‌تواند ایران را از خطر نابودی به دست بیگانگان نجات دهد، درنگ نکرد. ماجرا به تابستان سال ۱۳۲۰ بازمی‌گردد که در جریان جنگ جهانی دوم، نیروهای متفقین وارد ایران شدند. با وجود آنکه ایران رسما اعلام بی‌طرفی کرده بود، بریتانیا در آن شرایط نفت رایگان ایران را می‌خواست و روسیه به دریافت کمک‌های لجستیکی از طریق خاک ایران نیاز حیاتی داشت. در نتیجه دو کشور با حمایت آمریکا به ایران حمله کردند. Read More This section contains relevant reference points, placed in (Inner related node field) پس از آنکه برخی شهرهای ایران هدف حملات سخت قرار گرفتند، زنده‌یاد محمدعلی فروغی، نخست‌وزیر وقت، دانست که ارتش نوپای ایران توان مقابله با قوای عظیم متفقین را ندارد. اشغالگران خواهان کنار رفتن رضاشاه از سلطنت بودند و حتی به بازگشت پادشاهی قاجار یا ساختار سیاسی جمهوری در ایران تمایل نشان می‌دادند. در نتیجه مذاکرات زنده‌یاد فروغی با اشغالگران، آن‌ها تضمین دادند که در صورت کنار رفتن رضاشاه از سلطنت به نفع ولیعهد، ضمانت می‌کنند ایران را پس از پایان جنگ، ترک خواهند کرد. رضاشاه از ترک ایران تا بازگشت به میهن رضاشاه وقتی روز بیست‌وپنجم شهریورماه ۱۳۲۰ در کاخ مرمر، پادشاهی را به ولیعهد جوان که آن زمان ۲۲ ساله بود، واگذار کرد در متن استعفایش نوشت: «نظر به اینکه من همه قوای خود را در این چند سال مصروف امور کشور کردم و ناتوان شده‌ام، حس می‌کنم اینک وقت آن رسیده است که یک قوه و بنیه جوان‌تری به‌ کارهای کشور که مراقبت دائم لازم دارد، بپردازد و اسباب سعادت و رفاه ملت را فراهم آورد.» بنیان‌گذار پادشاهی پهلوی سرانجام پس از ۱۶ سال اهتمام برای ساخت ایران نوین، با کشتی از بندرعباس، خاک میهن را ترک کرد. او ابتدا به هند رفت و سپس به جزیره موریس منتقل شد. او حدود پنج ماه در این جزیره بود و پس از آن به شهر ژوهانسبورگ رفت و سرانجام چهارم مرداد ۱۳۲۳ خورشیدی در همین شهر درگذشت. پیکر رضاشاه را پس از مرگ به صورت مومیایی‌شده به قاهره بردند و در مسجد رفاعی به امانت گذاشتند تا اینکه اردیبهشت‌ماه ۱۳۲۹ در دوره نخست‌وزیری رجبعلی منصور، پیکر رضاشاه به ایران آورده شد. هواپیمای حامل او پیش از آمدن به ایران به منظور طواف در مکه، از قاهره به طرف جده پرواز کرد و پس از توقف کوتاهی در عربستان سعودی، روز چهاردهم اردیبهشت به اهواز منتقل شد و از آنجا نیز با قطار به تهران منتقل و در آرامگاهی کنار حرم شاه عبدالعظیم در شهر ری، به خاک سپرده شد. در مراسم خاکسپاری، محمدرضاشاه پهلوی، اعضای خاندان سلطنتی، مقام‌های بلندپایه کشوری و لشکری، برخی نمایندگان مجلس، سناتورها، فرماندهان ارتش و تعدادی از دیپلمات‌های خارجی حضور داشتند. این مراسم باشکوهی خاص و متناسب با آداب و رسوم سلطنتی برگزار شد. به‌ طوری‌ که یگان‌های ارتش در مسیر حرکت تابوت صف کشیدند و توپخانه ارتش نیز به احترام رضاشاه چند توپ‌ شلیک کرد. پخش مارش‌ سوگواری، نیمه‌افراشته شدن پرچم‌ها و موسیقی نظامی نیز بخش‌های دیگری از مراسم بود. تابوت رضاشاه روی ارابه تشریفاتی نظامی حمل شد و افسران عالی‌رتبه آن را همراهی کردند. تخریب آرامگاه رضاشاه به دستور خلخالی آرامگاه رضاشاه را محسن فروغی به همراه قباد ظفر و علی‌اکبر صادق، طراحی کردند. بنای اصلی در محوطه‌ای به مساحت ۹ هزار مترمربع واقع شده و ارتفاع آن ۲۵ متر بود که طبق سنت مذهبی، کوتاه‌تر از گنبد آستان حضرت عبدالعظیم ساخته شد. ساختمان دو طبقه داشت. طبقه همکف سالن ورودی و محل بازدید عموم بود و در طبقه زیرین، سنگ قبر مرمرین سیاه رنگی قرار داشت که نشان تاج پهلوی بالای آن نصب شده بود. این آرامگاه حدود سه دهه بعد، در اردیبهشت‌ماه ۱۳۵۹، به دستور صادق خلخالی، حاکم شرع وقت، به‌کلی تخریب شد. خلخالی در خاطراتش می‌نویسد که ابوالحسن بنی‌صدر و برخی دیگر قصد داشتند با پیشنهاد تبدیل آرامگاه به «موزه»، مانع تخریب آن شوند، اما خمینی با حمایت از این اقدام، کار خلخالی را «خوب و بجا» توصیف کرد که به گفته خلخالی، باعث شد «دهان‌ها بسته شود». خلخالی اذعان می‌کند که زمان تخریب آرامگاه با ورود دوباره محمدرضاشاه به مصر مصادف بود و آن‌ها قصد داشتند با این کار به جهانیان نشان دهند که «پهلوی دیگر ریشه، پایه و خانه‌ای در ایران ندارد». خلخالی در معیت گروهی حدود ۲۰۰ نفره و پس از سخنرانی در صحن حرم شاه عبدالعظیم، تخریب آرامگاه رضاشاه را آغاز کرد، اما بنا به قدری مستحکم بود که ابزارهای دستی کارگر نیفتاد و ناچار شدند از بولدوزر، جرثقیل و حتی مواد منفجره استفاده کنند. در میانه کار، پیام بنی‌صدر مبنی بر توقف تخریب رسید، اما خلخالی با بی‌اعتنایی پاسخ داد: «به بنی‌صدر بگویید هرچه می‌خواهد انجام دهد، اما ما تا اینجا را با خاک یکسان نکنیم، خارج نمی‌شویم». حتی در شب اول تخریب، احمد خمینی به محل آمد که به نوعی نشان‌دهنده تایید این اقدام از سوی خمینی بود. سرنوشت آرامگاه رضاشاه به همین‌جا ختم نشد و در سومین اردیبهشت، این‌ بار در سال ۱۳۹۷، در جریان گودبرداری در محل سابق آرامگاه یک پیکر مومیایی‌شده کشف شد. تطبیق محل کشف با نقشه‌های قدیمی و شواهد موجود، احتمال تعلق این پیکر به رضاشاه را به قوی‌ترین فرضیه تبدیل کرد. حتی حسن خلیل‌آبادی، رئیس وقت کمیته میراث فرهنگی شورای شهر تهران، هم تایید کرد که جسد مومیایی متعلق به رضاشاه بود و دوباره در همان محل دفن شد، ولی او نیز محل دقیق دفن پیکر منسوب به رضاشاه را اعلام نکرد و تنها گفت که «مسئولان امر» از آن اطلاع دارند. پیکر مومیایی منتسب به رضاشاه اردیبهشت ۱۳۹۷ و حدود سه ماه پس آن از دل خاک بیرون آمد که شعار «رضاشاه روحت شاد» برای نخستین‌ بار در نقاط مختلف ایران طنین‌انداز شد. در جریان اعتراضات سراسری دی‌ماه ۱۳۹۶ که جرقه آن از مشهد زده شد، معترضان در جوار مسجد گوهرشاد این شهر شعار «رضاشاه روحت شاد» سر دادند. این شعار به‌سرعت به دیگر شهرها گسترش یافت و پس از آن، به یکی از اصلی‌ترین شعارها در اعتراض‌های مردمی تبدیل شد. ایران انقلاب ملی ایران رضاشاه رضاشاه روحت شاد پیکر مومیایی رضاشاه آرامگاه رضاشاه تخریب آرامگاه رضاشاه خاکسپاری رضاشاه صادق خلخالی آرامگاه رضاشاه حدود سه دهه بعد از ساخت به دستور صادق خلخالی، حاکم شرع وقت، تخریب شد سایه رحیمی پنج شنبه, مه 7, 2026 - 03:15

تشییع پیکر رضاشاه در حرم عبدالعظیم با حضور محمدرضاشاه پهلوی‌ــ تابناک

سیاسی و اجتماعی related nodes: نودمین سال احداث پل ورسک؛ میراث ماندگار رضاشاه استوار و پابرجا «رضا شاه! روحت شاد!» از کجا آمد؟ زادروز رضا شاه پهلوی، جنب و جوش ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی Type: news SEO Title: سالروز بازگشت پادشاه؛ روزی که پیکر رضاشاه در خاک ایران آرام گرفت Inner related node: نودمین سال احداث پل ورسک؛ میراث ماندگار رضاشاه استوار و پابرجا «رضا شاه! روحت شاد!» از کجا آمد؟ زادروز رضا شاه پهلوی، جنب و جوش ایرانیان در شبکه‌های اجتماعی copyright:

Go to News Site