Mediamax
Կաննի 79-րդ կինոփառատոնի «Cannes Classics» ծրագրում այս տարի կներկայացվի հատուկ «Pelechian Project»-ը՝ նվիրված Արտավազդ Փելեշյանի հինգ վերականգնված ֆիլմերին։ Ծրագիրը ներառում է «Մարդկանց երկիրը» , «Սկիզբ», «Մենք» , «Բնակիչներ» եւ «Տարվա եղանակներ» ֆիլմերը, որոնք վերականգնվել են ռեժիսորի վերահսկողությամբ։ «Մարդկանց երկիրը» (1966) Փելեշյանը այս ֆիլմը նկարահանել է դեռ ուսանողական տարիներին, բայց «Մարդկանց երկիր»-ն այն ֆիլմն է, որտեղ առաջին անգամ ակնհայտորեն երեւում է Փելեշյանի հայտնի «դիստանցիոն մոնտաժի» մեթոդը։ Եթե դասական մոնտաժում կադրերը հաջորդում են միմյանց անմիջական բախումով, ապա Փելեշյանի մոտ պատկերները կրկնվում եւ «վերադառնում» են ֆիլմի տարբեր հատվածներում՝ ստեղծելով հիշողության, ներքին ռիթմի եւ զգացողության ազդեցություն։ Արտավազդ Փելեշյան. «Բառը օգտագործելը, խոսակցությունը օգտագործելը պահանջում է այնքան տեւողության պատկեր, ինչքան կտեւի խոսակցությունը։ Դա խանգարում է կերպար ստեղծելուն, դրա համար ես հրաժարվել եմ բառերից։ Պատկերներն ավելի խոսում են, քան բառերը»։ «Սկիզբ» (1967) Ֆիլմը 10 րոպեանոց սեւ-սպիտակ կինոէսսե է, որը Հոկտեմբերյան հեղափոխության օրինակով ուսումնասիրում է զանգվածային շարժումների ազդեցությունը պատմության վրա։ Այն նույնպես Փելեշյանի ուսանողական աշխատանքներից է եւ հենց այս ֆիլմից հետո երիտասարդ ռեժիսորը սկսել է միջազգային ուշադրության արժանանալ։ Այստեղ արդեն հստակ երեւում է այն ռիթմիկ մոնտաժը, որը հետագայում պետք է նրա կինոյի գլխավոր առանձնահատկություններից մեկը դառնա։ «Սկիզբ»-ը հաճախ անվանում են ոչ թե վավերագրություն, այլ քաղաքական կինոպոեմ։ «Մենք» (1969) Ֆիլմը ստեղծվել է Հայոց ցեղասպանությունից շուրջ հիսուն տարի անց, սակայն Փելեշյանի համար այն միայն ազգային ողբերգության մասին պատմություն չէր։ Ֆիլմը վերածվում է հիշողության, կորստի եւ մարդկային գոյության մասին կինոպոեմի։ Ֆիլմի ստեղծման դժվարությունների մասին ռեժիսորը տարիներ անց հիշում էր. «Լիամետրաժ ֆիլմ էր, կարճացրին, դարձրին կարճամետրաժ»։ Արտավազդ Փելեշյան. «Մի խոսակցություն է եղել, որտեղ ասել են՝ իբր անհամեստություն է նման վերնագիր դնելը՝ «Մենք»։ Իմ կարծիքով՝ նեղ են մոտեցել ֆիլմին՝ կարծելով, թե խոսքը «մենք՝ հայերս»-ի մասին է։ Բայց ես դա արել եմ ոչ թե «մենք հայերս», այլ՝ մենք՝ մարդիկ»։ Այս միտքը կարեւոր է հասկանալու համար, թե ինչու Փելեշյանի կինոն ազգային լինելով հանդերձ՝ ընկալելի դարձավ ամբողջ աշխարհում։ «Բնակիչներ» (1970) «Բնակիչներ»-ը Փելեշյանի ամենաանսովոր ֆիլմերից է։ Այն կենդանիների շարժումների, վախի, խուճապի եւ բնության ուժի մասին է, բայց բնագիտական վավերագրություն չէ։ Կենդանական աշխարհը այստեղ վերածվում է մարդկային գոյության այլաբանական արտացոլման։ Ֆիլմում բառեր գրեթե չկան, բայց շարժման եւ մոնտաժի միջոցով ստեղծվում է գոյաբանական լարվածություն։ Այս ֆիլմի ստեղծման ճանապարհը եւս հեշտ չի եղել։ Արտավազդ Փելեշյան. ««Բնակիչները» ցուցադրեցինք կինոստուդիայի դիրեկցիային, ասեցին՝ «ուզո՞ւմ ես ինձ վտարեն ստուդիայից, ես չեմ կարող այդ ֆիլմը արտադրություն իջեցնել»։ Առաջարկեցին ֆիլմը Բելոռուսիայում նկարել, համաձայնվեցի»։ «Տարվա եղանակներ» (1975) Այս ֆիլմում Փելեշյանը նկարում է հայկական գյուղական կյանքը։ Ամենահայտնի տեսարաններից մեկում մարդիկ խոյերին գետի հոսանքով տեղափոխում են՝ պայքարելով ջրի ուժի դեմ։ Այդ կադրերը հետագայում դարձան համաշխարհային կինոդպրոցներում ուսումնասիրվող օրինակներ։ Ֆիլմում օգտագործվել է Անտոնիո Վիվալդիի երաժշտությունը, ինչը կառուցվածքին տալիս է սիմֆոնիկ շնչառություն։ Հանդիսատեսի հետ հանդիպումներից մեկի ժամանակ Փելեշյանին հարցրել էին՝ եթե այսօր նկարեր «Տարվա եղանակները», արդյոք կփոխվե՞ր: Նա ասել էր. «Նույնը կմնար, ոչ թե երկիրը չի փոխվել, այլ մարդիկ չեն փոխվել։ Մարդկանց է վերաբերում այդ ֆիլմը»։ Աստղիկ Հովհաննեսով
Go to News Site