Kurir
Понекогаш државите, градовите и општините не ги рушат големи катастрофи, поплави, земјотреси или пожари. Ги руши моментот кога неодговорноста и јавашлукот ќе станат нормални и секојдневни, а среќата ќе остане единственото нешто што сè уште ги држи исправени пред целосен распад. Тоа е едно континуирано, тивко пропаѓање кое со години станува навика, поттикнато од неодговорноста на одговорните лица и институции. Од нејзината изградба, жичарницата на Водно стана еден од симболите на едно поубаво Скопје. Место каде родители ги носеа децата, дедовците и бабите своите внуци, да го видат градот одозгора. Каде туристи фотографираа зајдисонца. Каде луѓе бегаа од смогот и бетонската тежина на секојдневието. Кабините минуваа над шумата како нешто сигурно, мирно, речиси недопирливо. А сега дознаваме дека постоел ризик да се откачи гондола. Една реченица. Доволна да ја сруши секоја доверба. И човек не може, а да не се запраша: колку долго ова било познато? Колку викенди поминале со преполни кабини? Колку деца се смееле внатре додека некој некаде потпишувал дека „сè е во ред“? Колку пати системот бил туркан до максимум затоа што „ќе издржи уште малку“? Најстрашното кај ваквите приказни е што опасноста не доаѓа од ненадејна несреќа. Таа доаѓа од култура на премолчување. Од институции и луѓе во тие институции што со години функционираат по логиката дека е поважно нешто да работи отколку да биде безбедно. Од директори што заминуваат без одговорност. Од власти што се менуваат, а проблемите остануваат исти само потпишани со друго име. И тука вината не е само политичка. Ако ЈСП Скопје управувало со системот, тогаш мора да постојат извештаи, инспекции, предупредувања, сервиси, технички белешки. Не може ваков ризик да се појави преку ноќ. Металот не пука од вчера. Сајлите не стареат и не се абат за еден ден. Заморот на материјалот не доаѓа како гром од ведро небо. Некој знаел. Или уште полошо никој не сакал да знае. А токму тоа е најопасната форма на неодговорност: кога сите се убедуваат себеси дека ништо нема да се случи, само затоа што досега не се случило. Од вчера наваму најморничавото сознание е фактот што очигледно сме имале огромна среќа. Среќа што досега не ни се случила трагедија. Среќа што ниту една кабина не останала заглавена со часови среде зима или во изгор летен ден. Среќа што не читавме црни наслови и не броевме жртви за конечно институциите да се разбудат. Но држава, град или општина што се потпира на среќа наместо на превенција, очигледно не гради систем. Како да живееме во убедување дека несреќи им се случуваат на другите, дека ризикот постои, но нам „нема да ни се случи“, бидејќи „нас Господ нè чува“. Токму таа опасна самозалажаност со години нè успива и нè тера проблемите да ги оттурнуваме сè додека не стане предоцна. Кај нас, речиси како непишано правило, превентивното дејствување секогаш доаѓа предоцна. Реагираме дури тогаш кога опасноста ќе стане прегласна за игнорирање. И никој да не се лаже дека вакви работи „не можат да се случат“. Историјата е полна со трагедии со жичарници од Stresa–Mottarone во Италија, каде загинаа 14 луѓе, до Cavalese кога сајла беше скината и десетици патници паднаа во бездна. Во речиси сите случаи, по трагедијата се повторуваше истата морничава реченица: „имало предупредувања“, „имало сомнежи“, „се знаело дека нешто не е во ред’’. Токму затоа превенцијата постои. Не за да реагира откако ќе се случи катастрофа, туку за таа никогаш да не се случи. Жална, но непобитна е констатацијата дека како општество постојано функционираме по истата шема: прво предупредувањата се минимизираат, потоа проблемите се туркаат под тепих, а на крај сите глумат шок кога веќе ќе стане предоцна. Наместо навремено да се спречуваат ризиците, се чека тие да прераснат во закана што повеќе не може да се сокрие од јавноста. Во еден нормален и функционален систем, жичарница и најмал сомнеж за ризик веднаш би била затворена, би се спровеле вонредни контроли, би се објавиле детални извештаи, а јавноста навремено и транспарентно би знаела што точно се случува. Кај нас, јавноста дознава дури тогаш кога опасноста веќе станала преголема за да се премолчи. И токму затоа останува најтешкото прашање: ако ризикот постоел, зошто досега се молчело и криело? Зошто јавноста не знаела? Зошто луѓето продолжиле да се возат без да бидат свесни дека можеби секое качување претставувало потенцијален ризик? Кај вакви работи, молкот никогаш не е безопасен. Напротив, тој е најопасниот дел од целиот проблем. И сега, кога кабините ќе стојат неподвижни цело лето, над Водно нема да висат само сајлите. Ќе виси и прашањето колку долго во овој град живееме потпирајќи се на среќа наместо на систем. Замислете само една секунда како ќе изгледаше тој хорор: кабини полни со семејства, деца што се смеат и фотографираат, а под нив педесеттина метри провалија и шума. Еден метален звук. Еден прекин. Една секунда паника. А потоа, во само неколку мигови, животите на десетици луѓе да зависат од едно разлабавено тркалце, непроверена сајла и туѓа негрижа што со години се прикривала зад молк и јавашлук. Толку малку понекогаш стои меѓу нормален ден и национална трагедија. Затоа, ова не смее да заврши само со затворена жичарница, молк, заборав или префрлање вина на неколку прес-конференции. Јавноста има право да знае кој знаел, колку долго знаел и зошто навреме не реагирал. Не смееме да дозволиме ова да помине само со декларативна политичка одговорност. Мора да има вистинска, институционална и човечка одговорност за секој што со години дозволувал безбедноста на граѓаните да зависи од среќа, импровизација и надеж дека „ништо нема да се случи’’. Пишува: Јове КЕКЕНОВСКИ
Go to News Site