Առանց ամուսինների եւ հայրերի, բայց ոչ միայնակ

«Եթե զոհվեմ, գիտեմ, որ Լուսոս կպահի ընտանիքը, ինքը շատ ուժեղ է, բայց կարեւորը մի քիչ օգնեն». Արցախի Հանրապետության Ազգային անվտանգության ծառայող, 44–օրյա պատերազմում զոհված Կարեն Ալեքսանյանի այս մտորումները հետո զինակից ընկերներն են փոխանցել կնոջը՝ Անուշ Ալեքսանյանին։ Ամուսինը նրան Լուսո էր ասում՝ որպես իր լույս։ Կարենը ճիշտ էր. նրա զոհվելուց հետո Անուշն իր մեջ ուժ գտավ ոտքի կանգնելու, կրկին զրոյից սկսելու, եւ այդ ճանապարհին նա միայնակ չէր։ «Նորի՞ց պատերազմ... բայց պետք է արդեն ապրեինք» 2020 թվականի սեպտեմբերի 26–ին Կարենն ու Անուշն իրենց երեք երեխաների հետ սիրելի քաղաքի՝ Ստեփանակերտի տոնն էին նշում։ Հաջորդ օրը Լուսինեն ամպրոպի նմանվող ձայներ լսեց, որ իրականում գուժում էր պատերազմի մասին։ Դիրքեր մեկնելուց առաջ Կարենն Անուշին պատվիրել էր երեխաների հետ ապահով վայր տեղափոխվել եւ խոստացել, որ հետո կգա նրանց հետեւից։ Հոկտեմբերի 12–ից հետո Անուշն այլեւս չէր կարողանում կապ հաստատել ամուսնու հետ, ու չնայած զոհերի մասին շարունակական լուրերին՝ սպասում էր, որ Կարենը պիտի գա։ Պատերազմի ծանր ելքից հետո Անուշը երկար ժամանակ հրաժարվում էր Արցախ վերադառնալ առանց ամուսնու: Հոկտեմբերի 14-ին զոհված Կարենի մահվան լուրը հաստատվել է միայն հունվարին՝ ԴՆԹ թեստի պատասխանով։ 2021թ. հունվարի 13-ին Անուշը վերադարձել է Ստեփանակերտ՝ ամուսնուն հուղարկավորելու: «Խոստացել էի՝ առանց Կարենի չեմ վերադառնա: Միասին վերադարձանք, դիմացից Կարենն էր՝ դիեր տեղափոխող մեքենայում, հետեւից էլ ես էի մեր մեքենայի մեջ»,- վշտով հիշում է Անուշը, հետո ինքն իրեն սփոփում. «Այսքանը չտեսնելով՝ նրանք հաղթանակած գնացին»: Որպես զոհվածի ընտանիք՝ Անուշը երեք երեխաների հետ Ստեփանակերտում տուն ստացավ։ «Նախքան պատերազմը մեր առանձին տունը չունեինք: Կարենի երազանքն էր, որ մենք տուն ունենանք, իր արյան գնով կատարեց մեր երազանքները»,- ասում է Անուշը: 2023 թվականի սեպտեմբերի 19-ը մի նոր աղետ դարձավ. նորից ամպրոպի նմանվող ձայներ, ու նորից Անուշին ասացին՝ պատերազմի ձայնն է։ «Ո՞նց թե պատերազմ, բա պատերազմը չի՞ վերջացել, բա արդեն տուն-տեղ սարքել էինք, որ արդեն պետք է ապրեինք։ Մեր այդքան տղերք զոհվեցին, որ ապրենք ու էլի պատերա՞զմ». սա էր Անուշի արձագանքը, երբ Ստեփանակերտի հրետակոծության ներքո իրեն նկուղ էին իջեցնում: Կնոջ մտքում երեխաներն էին ու ամուսնու գերեզմանը: Բռնի տեղահանության ժամանակ Անուշը ոչ մի իր չի վերցրել՝ բացի Կարենի նկարից ու մեդալներից: Որոշ ժամանակ ծանոթ-բարեկամների տանն են մնացել, իսկ հետո բնակարան վարձակալել։ Վերջերս Անուշը կարողացավ Արցախից բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային ապահովման պետական աջակցության ծրագրով բնակարան գտնել Հրազդանում: Հիմա տան երկու բանալի ունեն՝ մեկը Հրազդանի տան, մյուսը՝ Ստեփանակերտի: «Տան կահավորման համար դիմեցի «Հայորդի» հիմնադրամին, որը «Կառուցելով հայրենի օջախներ» ծրագրի շրջանակում օգնեց ձեռք բերել անհրաժեշտ կահույքի հիմնական մասը։ Շուրջդ լավ մարդկանց առկայությունը մի փոքր մեղմացնում է կորստի ցավը, քանի որ ասում ես՝ մենակ չես, ամուսնուդ արածը գնահատող կա, ուրեմն հենց այնպես չի զոհվել»,–ասում է Անուշը։ Կառուցելով հայրենի օջախներ «Հայորդի» բարեգործական հիմնադրամի հիմնադիր Վաչե Վարդանյանի խոսքով՝ «Կառուցելով հայրենի օջախներ» ծրագրի շրջանակում արդեն 17 ընտանիքի են աջակցել՝ Հրազդանում, Վանաձորում, Արմավիրում, Գյումրիում։ «2025 թվականին մեր շահառու ընտանիքներից մեկը Վանաձորում բնակարան գնեց պետական աջակցման ծրագրով։ Անձնական խնայողություններով տունը վերանորոգելուց հետո դիմել էր մեզ խնդրանքով, որ աջակցենք տան կահավորման հարցում։ Մեկ ընտանիքի օգնելուց հետո հասկացանք, որ ծրագիրը պետք է շարունակական լինի, եւ դրանով պետք է թեկուզ փոքր չափով, բայց փորձենք լրացնել հայրենիքի համար զոհված հայորդիների բացակայությունը»,– ասում է նա։ Ծրագրի շահառուները զոհված հայորդիների այն ընտանիքներն են, որոնք ունեն անչափահաս երեխաներ, պետական աջակցության ծրագրով բնակարան են ձեռք բերել ու բնակարանի կահավորման հարցում աջակցության կարիք ունեն։ «Ծրագրին դիմելու համար շահառուները լրացնում են հայտ, որից հետո մենք իրականացնում ենք կարիքների գնահատում։ Ծրագրի պահանջներին համապատասխանելու դեպքում կապ ենք հաստատում ընտանիքի հետ, հասկանում՝ ինչի կարիք կա, ինչ նախընտրություններ ունեն, ու ըստ այդմ ձեռք բերում կահույքը։ Ծրագրի բյուջեն յուրաքանչյուր ընտանիքի համար կազմում է 700 000–ից մինչեւ 1,2 մլն դրամ, կախված կարիքներից՝ երբեմն ավելի»,– մանրամասնում է Վաչե Վարդանյանը։ Հիմնադրամի ծրագրերի համար անհրաժեշտ գումարը հավաքվում է բազում անհատների նվիրատվություններով։ «Կառուցելով հայրենի օջախներ» ծրագիրը հնարավոր է դարձել երկու խոշոր նվիրատուների շնորհիվ՝ Friends of the Armenian Soldier and Family (FASF) հիմնադրամի եւ Մարտիկ Եգինյանի ընտանիքի, ինչպես նաեւ իրենց փոքր ներդրումներով ծրագրին հետզհետե միացող բազում անհատների։ «Գերեզմանոցում հրաժեշտ տվեցի, բայց խոստացա՝ կվերադառնամ» Լեյտենանտ Ռուսլան Հակոբյանը 44–օրյա պատերազմի մեկնարկից ի վեր յուրաքանչյուր առավոտ զանգահարում էր կնոջը՝ Միլա Մարգարյանին, ասելու, որ իր հետ ամեն ինչ լավ է։ Հոկտեմբերի 28–ին Միլան զանգ չստացավ։ «Այդ գիշեր երազումս Ռուսլանին տեսա, փոսի միջից ինձ էր կանչում, հետո ինչ–որ բան ընկավ, ու ես վեր թռա...»,– հիշում է Միլան: Ամուսինն իր զինվորների հետ պատերազմի առաջին շրջանում Մարտակերտի դիրքերն է պաշտպանել, այնուհետեւ նրանց գումարտակը տեղափոխվել է Մարտունու դիրքեր։ «Մարտունուց երբ զանգում էր, արդեն տրամադրություն չուներ, ինձ էր հարցնում, թե հեռուստացույցով ինչ են ասում»,– պատմում է կինը։ Ռուսլանը սկզբում վիրավորվել է, իսկ հետո զոհվել շտապօգնության մեքենայի վրա ԱԹՍ–ի հարվածից։ Նրա մահից հետո այդ դիրքերն անցել են ադրբեջանական վերահսկողության ներքո։ Միլան երկար փնտրում էր ամուսնուն, հավատում էր, որ ողջ–առողջ կվերադառնա։ Նոյեմբերի 19–ին Կարմիր Խաչի միջոցով Ռուսլանի դին դուրս են բերել։ Միլան երկու դստրերի հետ վերադարձել է Մարտակերտ՝ ամուսնուն հուղարկավորելու։ «Ռուսլանը միշտ հպարտանում էր մեր բանակով, իր զինվորներով, որ պատվով պահում են մեր դիրքերը։ Ասում էր՝ անկոտրում բանակ ենք, քիչ ենք, բայց զորեղ ենք ու չենք կարող երբեք պարտվել թուրքին։ Ցավոք, 2020–ի պատերազմից հետո տարեցտարի ավելի ենք թուլանում։ Երբ ասում են՝ մենք պարտվել ենք, այդ խոսույթի հետ չեմ հաշտվում, դա ճիշտ չէ, մեր տղերքը չեն պարտվել, նենց տղերք են կռվել... Ամուսինս միշտ պատմում էր, թե զինվորներն ինչքան խելացի են, ինչքան համախմբված, իրար հանդեպ հոգատար՝ ինչպես մի ընտանիք»,– ասում է Միլան։ Արցախում Ադրբեջանի իրականացրած էթնիկ զտման հետեւանքով 2023 թվականի սեպտեմբերի 24–ին Միլան երկու անչափահաս դստրերի հետ եւս բռնի տեղահանվել է եւ հաստատվել Երեւանում։ «Դուրս գալուց առաջ գնացի գերեզմանոց՝ Ռուսլանին հրաժեշտ տալու, բայց ասացի, որ նորից կգանք։ Ամեն օր հույսով–հավատով սպասում եմ, որ այդ խոստումս կկատարեմ, նորից կգնամ»,– հուզմունքով հիշում է նա։ Այդքան կորուստներից հետո զրոյից սկսելը շատ բարդ էր, բայց Միլան չէր կարող հանձնվել՝ հանուն աղջիկների պետք է կարողանար կյանքի նորմալ պայմաններ ստեղծել։ Երկար ժամանակ վարձով էին բնակվում, սակայն վերջերս կարողացան Արցախից բռնի տեղահանված ընտանիքների բնակարանային ապահովման պետական աջակցության ծրագրով Հրազդան քաղաքում տուն գնել։ Ծրագրի տրամադրած հավաստագիրը ծածկել է բնակարանի արժեքի հիմնական մասը, սակայն կարիք է եղել նաեւ անձնական միջոցների, որի համար Միլան գրավադրել է ունեցած ոսկեղենը։ Տան կահավորման հարցում էլ նորից «Հայորդի» հիմնադրամն է աջակցել՝ «Կառուցելով հայրենի օջախներ» ծրագրի շրջանակում։ «Հրազդանում մարտակերտցիներ շատ կան, հաճախակի իրար հյուր ենք գնում ու փորձում թեկուզ մի պահ պատկերացնել, որ նորից Մարտակերտում ենք։ Ամեն անգամ կրկնում եմ, որ երանի մի օր նորից միասին նույն ճանապարհն անցնենք, բայց հակառակ ուղղությամբ... Ես հավատում եմ, որ մեր տղերքի այդքան արածն իզուր չէր, մի հրաշք կլինի ու Արցախը նորից կվերականգնվի... Թող որ բոլոր արցախցիները տնավորվեն, բայց երբեք վերադարձի հույսը չկորցնեն»,– ասում է Միլա Մարգարյանը։ «Հայորդի» բարեգործական հիմնադրամի ծրագրերին աջակցելու համար կարող եք նվիրատվություն կատարել հետեւյալ հաշվեհամարով. 11815042199803 | Հայորդի բհ | Այդի բանկ Տեքստը եւ լուսանկարները՝ Գայանե Ենոքյանի

Go to News Site