«Ռոմանտիզմը պրագմատիզմով մի կոտրեք». Արթուր Գրաբսկին՝ բժշկության մասին

Առավոտյան 08:00-ից մի քանի րոպե է անցել։ «Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնի վիրահատարաններից մեկում հերթական վիրահատության նախապատրաստությունն է։ Թիմը զբաղված է, մոնիտորները՝ միացված, պրոֆեսոր Արթուր Գրաբսկին էլ ընդամենը մի քանի րոպե է գտնում զրույցի համար։ Նախորդ աշխատանքային օրվա ընթացքում նա կատարել է տասը պլանային ուռոլոգիական վիրահատություն՝ ծանրաբեռնվածություն, որը, ինչպես ինքն է խոստովանում, նույնիսկ իր բազմամյա պրակտիկայում բացառիկ է եղել։ Բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր, Երեւանի պետական բժշկական համալսարանի ուռոլոգիայի եւ անդրոլոգիայի ամբիոնի պրոֆեսոր, «Իզմիրլյան» բժշկական կենտրոնի ուռոլոգիայի բաժանմունքի վարիչ եւ ՀՀ առողջապահության նախարարության ուռոլոգիայի գծով խորհրդատու Արթուր Գրաբսկին Մեդիամաքսին պատմել է բժշկի աշխատանքի ոչ այնքան «ռոմանտիկ» կողմի, ծանր որոշումների, հիվանդի վստահության, արհեստական բանականության եւ բժշկության մեջ նորարարությունների մասին։ «Գուցե ամենադժվար, բայց նաեւ ամենաերջանիկ օրերից մեկը» Երեկ, հավանաբար, իմ ամենածանրաբեռնված, բայց նաեւ ամենաերջանիկ աշխատանքային օրերից մեկն էր։ Տասը պլանային ուռոլոգիական վիրահատություն եմ իրականացրել։ Իրականում՝ յոթ հիվանդի մոտ, պարզապես նրանցից մի քանիսին միաժամանակ մի քանի վիրահատական միջամտություն էր անհրաժեշտ։ Այս ծավալի աշխատանքը միայն թիմի շնորհիվ է հնարավոր։ Հիվանդներն իմ տարբեր ասիստենտների բուժառուներ էին, եւ ամբողջ գործընթացն այնպես էինք կազմակերպել, որ ամեն ինչ լինի արագ, համակարգված եւ անվտանգ։ Մեր բաժանմունքը Հայաստանում ամենամեծերից մեկն է։ 2025 թվականին նշել ենք ստեղծման 20-ամյակը։ Հայաստանում, իհարկե, կան ավելի հին ուռոլոգիական դպրոցներ եւ բաժանմունքներ, բայց այս տարիներին մենք շատ արագ ենք զարգացել՝ թե տեխնոլոգիաների, թե կազմակերպման, թե մասնագիտական թիմի առումով։ Այս տարի հիվանդների հոսքը նաեւ զգալի աճել է՝ համընդհանուր ապահովագրական համակարգի ներդրման հետեւանքով։ «Ուռոլոգիան միայն տղամարդկանց մասին չէ» Շատերը մինչեւ հիմա կարծում են, թե ուռոլոգիան միայն տղամարդկանց խնդիրներով է զբաղվում։ Իրականում, ուռոլոգիան երկու սեռերի միզային համակարգի հիվանդությունների մասնագիտություն է՝ երիկամներ, միզածորաններ, միզապարկ, միզուկ։ Տղամարդկանց դեպքում դրան ավելանում են նաեւ վերարտադրողական համակարգի խնդիրները։ Մեր բաժանմունքում հաճախ նույնիսկ ավելի շատ կին բուժառուներ կտեսնեք։ Տարիներ առաջ կանանց անմիզապահության թեման գրեթե փակ էր։ Շատ կանայք պարզապես լուռ ապրում էին այդ խնդրով՝ չիմանալով, որ ժամանակակից բժշկությունն ունի արդյունավետ լուծումներ։ Այսօր իրավիճակը փոխվել է։ Մարդիկ ավելի իրազեկ են, գիտեն, որ կան ինչպես վիրահատական, այնպես էլ՝ ժամանակակից նվազ ինվազիվ մեթոդներ։ Գրեթե ամեն շաբաթ նման միջամտություններ ենք իրականացնում։ Կինը գալիս է, բուժվում, եւ մեկ-երկու օր անց վերադառնում է տուն՝ կյանքի բոլորովին այլ որակով։ Այս ուղղության զարգացման մեջ մեծ դեր են ունեցել նաեւ մեր ուսուցիչները։ Հիշում եմ Կարո Դերձակյանին, որը տարիներ առաջ գալիս էր Հայաստան եւ զբաղվում այդ խնդիրներով։ Հետագայում զարգացավ նաեւ ուռոգինեկոլոգիան՝ ոլորտ, որտեղ հատվում են ուռոլոգիան եւ գինեկոլոգիան։ «Եթե պարզ հարցում կասկածում եք, բարդ պահին ինչպե՞ս եք վստահելու» Այսօր բժշկական ծառայությունները հաճախ փորձում են չափել թվերով՝ վիրահատությունների քանակ, աշխատաժամեր, ֆինանսական ցուցանիշներ։ Բայց բժշկի աշխատանքի ամենակարեւոր մասը թվերով հնարավոր չէ չափել։ Ինչպե՞ս չափել այն գիշերները, երբ չես քնում, որովհետեւ ծանր հիվանդ ունես։ Հիվանդի վստահությունը բժշկի նկատմամբ չափազանց կարեւոր է։ Երբեմն բուժառուները հարցնում են՝ ինչո՞ւ է այս կամ այն անալիզը կամ հետազոտությունը անհրաժեշտ։ Այդ ժամանակ փորձում եմ բացատրել. «Եթե պարզ հարցում կասկածում եք, բարդ պահին ինչպե՞ս եք վստահելու»։ Գուցե մեկ ուրիշ հիվանդի այդ հետազոտությունը պետք չէ, բայց տվյալ մարդու դեպքում բժիշկը պետք է հասկանա՝ վիրահատության ընթացքում արյունահոսության ռիսկ կա՞, թե՞ ոչ, ինչպիսի՞ ուղեկցող խնդիրներ կարող են ի հայտ գալ։ Բուժառուն պետք է հասկանա, որ բուժման ընթացքում կարող են առաջանալ շատ ավելի բարդ իրավիճակներ, եւ այդ պահին բժիշկն արդեն պետք է արագ եւ վստահ որոշումներ կայացնի։ Սովորաբար նման զրույցներից հետո ամեն ինչ իր տեղն է ընկնում։ Արհեստական բանականությամբ «բուժվող» հիվանդները Վերջին շրջանում գնալով ավելի հաճախ ենք հանդիպում հիվանդների, որոնք մինչ բժշկին դիմելը փորձում են «բուժվել» արհեստական բանականության (ԱԲ) տարբեր գործիքների օգնությամբ։ Մի հիվանդ ունեինք՝ երիկամային քարի նոպայով։ Երեք օր շարունակ տանը բուժվել էր՝ օգտագործելով ԱԲ հարթակներից մեկի խորհուրդները։ Ցավազրկման դեղաչափերը թվերով ճիշտ էին նշված, բայց նա չէր հասկացել, որ ամպուլայի ամբողջ պարունակությունն այլ չափաբաժին է պարունակում։ Արդյունքում ստացել էր գրեթե երեք անգամ ավելի մեծ դեղաչափ։ Եթե մի փոքր էլ ուշանար, կարող էր կորցնել երիկամը։ Կան նաեւ հիվանդներ, որոնք ժպտալով ասում են. «Ձեզ վստահում ենք, որովհետեւ այն, ինչ ասում եք, արհեստական բանականությունն էլ է նույնը ասում»։ Այսօր հիվանդը հաճախ բժշկի մոտ գալիս է արդեն տասնյակ էջերի տեղեկություններով՝ կարդացած համացանցից կամ ստացած արհեստական բանականությունից։ Բայց տեղեկատվությունը դեռ գիտելիք չէ, իսկ գիտելիքը՝ դեռ փորձ չէ։ Բժշկության մեջ ամենաբարդը ոչ միայն ճիշտ տվյալ գտնելն է, այլ հասկանալը՝ տվյալ հիվանդի դեպքում որն է իրականում կարեւոր։ Իրականում, այսօր ԱԲ-ն բժշկի համար գործիք է։ Այն կարող է շատ օգտակար լինել մեծ ծավալի տվյալների, անալիզների, պատկերների մշակման եւ որոշումների աջակցման համար։ Բայց արհեստական բանականությունը չի փոխարինում բժշկին։ Այն ընդամենը ուժեղացնում է փորձառու բժշկին եւ կարող է վտանգավոր լինել ոչ մասնագետի ձեռքում։ Հնարավոր է՝ ապագայում ԱԲ-ն ավելի արագ վերլուծի տվյալները, քան մարդը։ Բայց հիվանդը, հատկապես ծանր պահին, դեռ մարդու ներկայության, վստահության եւ որոշում կայացնելու պատասխանատվության կարիք ունի։ «Ուղեցույցը կա, բայց որոշումը բժշկինն է» Տարիներ շարունակ բժշկության մեջ շատ էր խոսվում ապացուցողական բժշկության մասին՝ մոտեցում, որտեղ որոշումները հիմնվում են խոշոր հետազոտությունների, վիճակագրության եւ միջազգային ուղեցույցների վրա։ Դա չափազանց կարեւոր է, եւ մենք այսօր աշխատում ենք միջազգային ուղեցույցներով ու գիտական տվյալներով։ Վերջին տարիներին, սակայն, ավելի մեծ ուշադրություն է դարձվում անհատականացված բժշկությանը՝ այն հարցին, թե կոնկրետ այս հիվանդի համար ո՞ր ճանապարհն է ճիշտ։ Ուղեցույցը կարող է մեկ բան առաջարկել, բայց բժիշկը պետք է կարողանա հասկանալ՝ տվյալ մարդու դեպքում ինչպե՞ս է պետք գործել՝ հաշվի առնելով նրա տարիքը, ուղեկցող հիվանդությունները, ընդհանուր վիճակը եւ բազմաթիվ այլ գործոններ։ «Ուռոլոգները միշտ նորարար են եղել» Ուռոլոգիան միշտ եղել է նորարար մասնագիտություն։ Դա հատկապես ակնհայտ է տեխնոլոգիաների զարգացման պատմության մեջ։ Եթե խոսենք ռոբոտային վիրաբուժության մասին, հետաքրքիր է, որ առաջին «Դա Վինչի» համակարգը ստեղծվել էր սրտային վիրաբուժության համար, սակայն լայն կիրառություն չստացավ։ Բազմամիլիոնանոց ներդրումներից հետո ստեղծող ընկերությունը նույնիսկ կանգնել էր ֆինանսական լուրջ խնդիրների առաջ։ Հետագայում տեխնոլոգիան փոխանցվեց ուռոլոգներին՝ շագանակագեղձի քաղցկեղի վիրահատությունների համար։ Այդ գեղձը անատոմիական առումով դժվար հասանելի հատվածում է գտնվում, իսկ ռոբոտային համակարգը տալիս էր այնպիսի առավելություններ, որոնք արագ փոխեցին ամբողջ ոլորտը։ Ավելի ուշ այս տեխնոլոգիան սկսեցին կիրառել նաեւ մյուս մասնագիտությունները։ Այսօր դժվար է գտնել վիրաբուժական ոլորտ, որտեղ ռոբոտային տեխնոլոգիաներ չեն օգտագործվում։ Եվ այստեղ եւս ուռոլոգների նորարարական մտածողությունը մեծ դեր է ունեցել։ Նորարարություններին հետեւելն ու դրանք կիրառելը բժշկության մեջ պարզապես ցանկալի չէ, այլ պարտադիր։ Օրինակ՝ հեռահար քարափշրման տեխնոլոգիան ժամանակին իսկական հեղափոխություն էր։ Այն, ինչ նախկինում պահանջում էր բաց վիրահատություն եւ երկար վերականգնում, դարձավ ամբուլատոր միջամտություն։ Այսօր շատ դեպքերում հիվանդը գալիս է, անցնում քարափշրման պրոցեդուրան եւ մեկ ժամ անց վերադառնում տուն։ «Մեզ երեկոյան չեն զանգում, որ հարցնեն՝ ո՞նց ես» Կարելի է ասել՝ փոքրուց բժշկական միջավայրում եմ մեծացել։ Մանկության ամենավաղ հիշողություններս կապված են հիվանդանոցի հետ։ Հայրս բժիշկ էր։ Կար ժամանակ, երբ ծառայում էր Լենինգրադում, հետո նշանակվել Ջավախքի մեծ գյուղական շրջաններից մեկում, որտեղ փաստացի միակ բժիշկն էր հինգ-վեց հազար բնակչի համար։ Պետք է լիներ եւ թերապեւտ, եւ վիրաբույժ, եւ ամեն ինչ։ Մենք ապրում էինք հիվանդանոցի շենքում։ Մինչ դպրոց գնալը այդ միջավայրում եմ եղել։ Այսօր իմ օրն սկսվում է առավոտյան ութին եւ ավարտվում երեկոյան յոթ-ութին։ Բայց բժշկի աշխատանքը հիվանդանոցից դուրս գալով չի ավարտվում։ Բժիշկին երեկոյան չեն զանգում, որ հարցնեն՝ «ո՞նց ես» կամ «արի նստենք մի տեղ»։ Եթե զանգում են, նշանակում է՝ խնդիր կա, հաճախ՝ անհետաձգելի։ Տարիներ շարունակ ուշ երեկոյան զանգերից վեր էի թռչում։ Հիմա հեռախոսիս ավելի հանգիստ մեղեդի եմ դրել, որպեսզի գոնե առաջին վայրկյանին չնյարդայնանամ։ Բժշկի համար աշխատանքային ժամերից դուրս զանգը գրեթե միշտ սթրեսային իրավիճակ է նշանակում։ Ժամանակի ընթացքում պարզապես սովորում ես ավելի հանգիստ արձագանքել եւ արագ հասկանալ՝ ինչ կարելի է հեռախոսով կազմակերպել մինչեւ հիվանդանոց հասնելը։ Կինս նույնպես բժիշկ է։ Նա էլ է հաճախ ուշ ժամերի զանգեր ստանում։ Մեր երեխան էլ է ցանկանում բժիշկ դառնալ։ Երբեմն, երբ գիշերը կանչում են աշխատանքի, կինս ասում է երեխային. «Տեսնո՞ւմ ես՝ որքան դժվար մասնագիտություն է բժշկությունը, լավ մտածիր»։ Ես պատասխանում եմ. «Մի կոտրիր ռոմանտիզմը պրագմատիզմով»։ Բայց իրականությունն այն է, որ բժշկությունը, ի վերջո, ինքնազոհողություն պահանջող մասնագիտություն է։ Անի Խչոյան Լուսանկարները՝ Էմին Արիստակեսյանի

Go to News Site