«Սերունդ» դպրոցներ. Կրթական հեղափոխություն՝ ԱԲ եւ հայկական ինքնության հատման կետում

Հայաստանում մեկնարկող «Սերունդ» դպրոցներ նախաձեռնությունը փորձում է վերաիմաստավորել դպրոցը՝ միավորելով արհեստական բանականությունը, անհատականացված կրթությունն ու հայկական ինքնությունը։ Մեդիամաքսը «Դասավանդի՛ր Հանուն Հայաստանի»-ի հիմնադիր ու ղեկավար Լարիսա Հովհաննիսյանի հետ զրուցել է կրթական համակարգի ճգնաժամի, ԱԲ-ի դերի եւ այն սերնդի մասին, որը պետք է կոտրի հին շրջափուլերը։ -Արհեստական բանականության (ԱԲ) կիրառումը կրթության մեջ հաճախ հակասական է ընկալվում։ Դուք այն տեսնում եք որպես գործի՞ք, թե՞ համակարգային փոխակերպում: -Երկուսն էլ, բայց եթե արհեստական բանականությանը վերաբերվենք միայն որպես գործիքի, մենք պարզապես չենք կարողանա իրանցել իր ներուժը։ Գործիքը սովորաբար «կցվում է» արդեն իսկ խաթարված համակարգին, մինչդեռ տրանսֆորմացիան վերակառուցում է ամբողջ համակարգը՝ հիմնվելով նոր հնարավորությունների վրա։ Կրթության ավանդական մոդելը նախագծված էր ինդուստրիալ դարաշրջանի համար. այն ստեղծված էր «միջինացված» աշակերտի համար եւ կույր էր անհատի նկատմամբ։ ԱԲ-ն թույլ է տալիս, վերջապես, ուսուցումն անհատականացնել մեծ մասշտաբներով, ինչը նշանակում է, որ մենք կարող ենք վերանայել դպրոցի ողջ ճարտարապետությունը։ Մի բան հստակ է. կարծր մոդելների դարաշրջանն ավարտվել է։ ԱԲ-ն փոխում է մարդկությունն այնպիսի տեմպերով, որ կրթական ծրագրերը պարզապես չեն հասցնում քայլել դրան զուգահեռ։ Ուստի մեզ պետք է ոչ թե պարզապես նոր մոդել, այլ «ճկուն» համակարգ, որն անդադար կատարելագործվում եւ հարմարվում է։ Դա հենց այն է, ինչ մենք ցանկանում ենք մեր երեխաների համար, եւ դա պետք է ներդրվի նաեւ այն դպրոցներում, որտեղ նրանք կրթվում են։ -Ո՞րն է այն հիմնական խնդիրը, որը փորձում եք լուծել «Սերունդ» դպրոցների նախաձեռնությամբ։ -Մեր երեխաներն արժանի են կրթության, որը մրցունակ է ոչ միայն Հայաստանում, այլեւ ամբողջ աշխարհում եւ նրանցից շատ քչերն են այսօր դա ստանում։ Բայց խնդիրն ավելի խորն է. սերունդներ շարունակ մենք ժառանգել ենք կրթական համակարգեր այլ երկրներից՝ խորհրդային, ռուսական, եվրոպական, ամերիկյան։ Մենք միշտ փորձել ենք ուրիշի մոդելը հարմարեցնել մեր իրականությանը։ Դրա հետ մեկտեղ, մեր երեխաները ժառանգել են պատմական տրավմայի բեռը ու զոհի բարդույթը, որն իրենցը չէ։ Այժմ, առաջին անգամ, մենք բացառիկ հնարավորություն ունենք կառուցելու մերը՝ ոչ թե հնամենի դպրոցի հիմքով, այլ նորօրյա։ «Սերունդը» մեր պատասխանն է։ Այն Հայաստանի առաջին ԱԲ-հենքով հանրային տարրական դպրոցն է, որի նպատակն է կրթել զվարթ, ինքնավստահ, կայուն եւ ազատ սերունդ՝ երեխաներ, ովքեր ոչ թե կրկնում են հին շրջափուլերը, այլ կոտրում են դրանք։ -Ինչո՞վ է ձեր առաջարկած մոդելը տարբերվում ավանդական դպրոցական համակարգից։ -Ավանդական դասարանում ուսուցիչը գիտելիքի միակ աղբյուրն է, իսկ տեմպը թելադրում է «միջին» աշակերտը, ինչը նշանակում է, որ համակարգը ձախողում է գրեթե բոլորին։ Արագ սովորողները ձանձրանում են, դանդաղ սովորողները հետ են մնում, անգամ «միջին» երեխան կրթվում է ըստ վիճակագրական «հորինվածքի», այլ ոչ իր իրական ընդունակությունների։ «Սերունդ»-ում յուրաքանչյուր երեխա ունի ԱԲ-ի կողմից մատուցվող անհատական ուսումնական պլան։ Նրանք առաջ են շարժվում իրենց տեմպով, իսկ նրանց ուժեղ կողմերը դառնում են առաջնային։ Ուսուցիչները հանդիսանում են մենտորներ եւ ուղղորդողներ։ Երեխաները սովորում են, թե ինչպես է իրականում գործում աշխարհը՝ սկսած ֆինանսներից եւ կառավարման համակարգերից, մինչեւ ստեղծարարություն, առաջնորդություն, անգամ ձախողումից հետո նորից փորձելու արվեստը։ Մենք պասիվ հրահանգներից անցում ենք կատարում դեպի ակտիվ բացահայտումներ։ «Սերունդ» կրթական մոդելում սոցիալ-հուզական ուսումնառությունը (ՍՀՈՒ) սոսկ օժանդակ բաղադրիչ չէ. այն հանդիսանում է ծրագրի առանցքային հիմնասյուներից մեկը: Մեզ համար սա լոկ տեսական դրույթ չէ. ՍՀՈՒ-ն շուրջ վեց տարի շարունակ փորձարկվել եւ կատարելագործվել է Հայաստանի տարբեր հանրակրթական դպրոցներում: Մենք անմիջականորեն ականատես ենք եղել այն որակական փոփոխություններին, որոնք տեղի են ունենում, երբ երեխաներին սովորեցնում են ճանաչել սեփական հույզերը, տիրապետել ինքնակարգավորման հմտություններին, կառուցել առողջ փոխհարաբերություններ եւ դիմակայել մարտահրավերներին: Այս մոտեցման շնորհիվ աշակերտները դառնում են առավել հետաքրքրասեր, տոկուն եւ պատրաստակամ՝ յուրացնելու ցանկացած նոր գիտելիք: Հետեւաբար, մենք չենք հենվում սոսկ վարկածների վրա. «Սերունդ» մոդելը կառուցվում է հայաստանյան դպրոցական միջավայրում վեցամյա փաստահեն փորձառության հիման վրա: Մեր մոդելում ՍՀՈՒ-ն ներհյուսված է դպրոցական առօրյայի կառուցվածքում եւ ոչ թե ներկայացված է որպես արհեստականորեն կցված առանձին առարկա: Այն, անհատականացված ուսումնառության եւ գործնական հմտությունների հետ մեկտեղ, հանդիսանում է ամբողջական համակարգի «կրող պատը»: - Որքանո՞վ է այս մոդելը հարմարեցված հենց Հայաստանի կրթական եւ սոցիալական իրականությանը։ -«Սերունդն» օտարերկրյա մոդելի պատճենում չէ։ Այն կառուցված է հենց Հայաստանի համար, եւ մենք այն իրականացնում ենք ԿԳՄՍ նախարարության հետ սերտ համագործակցությամբ։ Սա շատ կարեւոր է. «Սերունդը» գործում է հանրային համակարգի ներսում, ոչ թե դրանից դուրս, ինչը նշանակում է, որ այն հասանելի կլինի յուրաքանչյուր հայ երեխայի, այլ ոչ թե միայն արտոնյալներին։ Ուսումնական ծրագիրը մեծարում է մեր լեզուն, պատմությունն ու ինքնությունը՝ միաժամանակ երեխաներին պատրաստելով գլոբալ ապագային։ Մեր մոդելը ճկուն է. Հայաստանի իրականությունը եւ ԱԲ-ն փոխվում են շատ արագ, եւ մեր դպրոցները պետք է կարողանան համընթաց քայլել այդ փոփոխություններին։ - Ի՞նչ ռիսկեր եւ հնարավորություններ եք տեսնում այս նախաձեռնության իրականացման ճանապարհին։ -Հնարավորությունը հսկայական է. Հայաստանը կարող է դառնալ աշխարհի առաջին երկրներից մեկը, որը կստեղծի հանրային ԱԲ-հենքով դպրոցների ցանց։ Սա թռիչքաձեւ զարգացման պահ է, որը մեզ կարող է դարձնել համաշխարհային օրինակ։ Ռիսկերը եւս իրական են։ Տեխնոլոգիան կարող է սխալ ներդրվել, իսկ հանրային համակարգերում ներդրումը բարդ գործընթաց է։ Մենք մեղմում ենք այս ռիսկերը՝ սերտորեն աշխատելով մասնագետների հետ եւ ներդնելով փուլային տարբերակ։ Մենք չենք հավակնում բոլոր հարցերի պատասխաններն ունենալ հենց առաջին օրը, բայց մենք պատրաստ ենք սովորել եւ հարմարվել ավելի արագ, քան որեւէ մեկը։ - Ձեր պատկերացմամբ՝ ինչպիսի՞ մարդ պետք է ձեւավորի ապագայի դպրոցը։ -Լիարժեք եւ երջանիկ մարդ։ Մեկը, ով կայուն է, ճկուն եւ ամուր իր արժեքներով, ով վստահ է իր ինքնության հարցում եւ ազատ՝ զոհի ժառանգական բարդույթից։ Մարդ, ով հասկանում է աշխարհի մեխանիզմները՝ ինչպես է շարժվում գումարը, ինչպես է գործում պետությունը, ինչպես ստեղծել ինչ-որ բան ոչնչից եւ ինչպես չհանձնվել ձախողման դեպքում։ Մարդ, ով հայ է, բայց տիրապետում է համաշխարհային «լեզվին»։ Յուրաքանչյուր երեխա անհատականություն է, եւ միջինացված չափորոշիչների վրա հիմնված դպրոցը երբեք չի կարող ձեւավորել համակողմանիորեն զարգացած անհատների սերունդ։ Մեր նպատակը սոսկ բարձր առաջադիմությամբ աշակերտներ ձեւավորելը չէ. մենք ձգտում ենք կրթել մի սերունդ, որն ունակ է կոտրել անարդյունավետ կարծրատիպերի շղթաները՝ սերունդ, որը պատրաստ է կյանքին՝ զինված իրական հմտություններով եւ լիարժեք ապրելու կարողությամբ: Հենց սա է պատճառը, որ սոցիալ-հուզական ուսումնառությունը «Սերունդ» մոդելի կենտրոնում է, այլ ոչ թե լուսանցքում: - Կարո՞ղ է տեխնոլոգիան փոխարինել ուսուցչին, թե՞ այն պետք է հզորացնի նրա դերը։ -Ո՛չ, տեխնոլոգիան չի կարող եւ չպետք է փոխարինի ուսուցչին։ Կրթությունը տեղեկատվության փոխանցում չէ, այն հարաբերություն է։ Ուսուցիչներն անփոխարինելի են։ Տեխնոլոգիան կարող է ազատել նրանց այն աշխատանքից, որը մսխում է նրանց էներգիան՝ աշխատանքների ստուգում, վարչարարություն, կրկնվող հրահանգներ, եւ այլն, որպեսզի նրանք կարողանան կենտրոնանալ այն ամենի վրա, ինչ կարող է տալ միայն մարդը՝ մենտորություն, ոգեշնչում եւ հուզական կապ։ - Որքա՞ն ժամանակ կպահանջվի նախաձեռնության առաջին չափելի արդյունքները տեսնելու համար։ -«Սերունդը» մեկնարկում է 2026 թվականի սեպտեմբերին։ Առաջին իսկ օրվանից մենք կսկսենք տվյալների հավաքագրումը։ Առաջին տարվա ընթացքում արդեն տեսանելի կլինեն երեխաների ներգրավվածությունը, հիմնարար հմտությունները եւ սոցիալ-հուզական զարգացումը։ Ավելի խորքային արդյունքները պահանջում են տարիներ, բայց քանի որ մենք անընդհատ կատարելագործվող մոդել ենք ստեղծում, մենք ընթացքում կսովորենք եւ կբարելավենք։ «Սերունդ» դպրոցի զարգացումների մասին հետագա տեղեկատվություն ստանալու համար կարելի է բաժանորդագրվել : - Ո՞ր չափանիշներով եք գնահատելու ծրագրի հաջողությունը։ -Մի քանի մակարդակով ենք գնահատելու ծրագրի հաջողությունը։ Երեխաների մակարդակով՝ արդյո՞ք նրանք սովորում են, մեծանում են առողջ հոգեբանությամբ եւ իսկապես երջանիկ են։ Դպրոցի մակարդակով՝ արդյո՞ք ուսուցիչները բավարարված են, իսկ ընտանիքները՝ ներգրավված։ Ազգային մակարդակով՝ արդյո՞ք մոդելը տարածվում, ընկալվում եւ ընդունվում է։ Եվ վերջապես՝ արդյոք մենք կրթում ենք մի սերունդ, որն ավելի ազատ է եւ ավելի կարող, քան նախորդը։ Հաջողությունը մեկ թվի մեջ չէ, այլ նրանում, թե արդյոք փոխել ենք հայ երեխաների համար «հնարավորի» սահմանները։ - Արդյո՞ք այս մոդելը Հայաստանի սահմաններից դուրս տարածվելու ներուժ ունի։ -Միանշանակ։ Ես հավատում եմ, որ այն, ինչ մենք կառուցում ենք այստեղ, կարող է նվեր լինել աշխարհին։ Շատ երկար ժամանակ մենք ներմուծել ենք կրթական մոդելներ։ Հիմա մենք հնարավորություն ունենք արտահանելու մերը։ Փոքր երկրները կարող են ավելի արագ շարժվել եւ ավելի համարձակ փորձարկումներ անել։ Եթե «Սերունդը» հաջողի Հայաստանում, այն կարող է ուղեցույց դառնալ ցանկացած երկրի համար, որը ցանկանում է ոչ թե կոսմետիկ փոփոխություններ անել, այլ հիմնովին վերափոխել իր կրթական համակարգը։ Աշխարհին պետք են նոր, ուրախ եւ անհատակենտրոն մոդելներ, եւ Հայաստանը կարող է ցույց տալ այդ ճանապարհը։ Լարիսա Հովհաննիսյանի հետ զրուցել է Նունե Գրիգորյանը

Go to News Site