Gerum hluti sem eru ekki góðir fyrir börnin okkar

„Ef þú ætlar þér að kenna áttu eftir að vera með nemendur í bekknum sem eiga í erfiðleikum með einbeitingu, eiga í erfiðleikum með samskipti – bara eins og mannleg flóra býður upp á,“ segir Anna-Lind Pétursdóttir prófessor á menntavísindasviði Háskóla Íslands. Þetta eigi ekki að koma neinum á óvart. „Ég myndi vilja að kennarar fengju miklu meiri undirbúning á þessu sviði. Af því að ef þeir kunna að mæta þörfum barna sem eiga erfitt með að einbeita sér, eiga erfitt með samskipti, eiga erfitt með að læra, af því að ef þú getur kennt þeim börnum þá getur þú kennt öllum börnum.“ Anna-Lind og Kristján Ketill Stefánsson, lektor á menntavísindasviði, eru gestir í Kerfinu á Rás 1 þar sem fjallað er um biðlista og börn sem ekki passa beint inn í kerfið. Of mikil áhersla á snjalltæki í skólum Kristján er ósáttur við snjalltækjavæðingu grunnskóla landsins á undanförnum árum enda hefur hann árum saman varað við þessari þróun. Í þættinum tekur hann dæmi af sveitarfélagi sem ætlar að láta fyrstubekkinga fá iPad. „Það er ekkert sem mælir með þessu, það eru engar rannsóknir sem mæla með þessu þannig að ég segi – ég er dálítið harður – mér finnst að það eigi að draga stórlega úr og endurskoða nálgun okkar að skjánotkun. Sérstaklega þá skjái sem eru nettengdir þar sem athyglin getur flögrað. Því athyglin er svo takmörkuð,“ segir Kristján og vísar þar til kenningar um vitsmunalegt álag (cognitive load theory) sem segir að við getum haldið fjórum til fimm hlutum í huganum í einu. Aftur á móti er hægt að bæta endalaust við langtímaminnið með þjálfun og endurtekningu. „En við erum að dreifa athyglinni og dreifð athygli jafngildir minni frammistöðu samkvæmt kenningunni um vitsmunalegt álag og það eru rannsóknir sem styðja þetta allt saman. Ég held að við þurfum að horfa á þær staðreyndir að greind barnanna okkar er að minnka, námsárangur er að minnka, sjálfsálit er að lækka, kvíði er að aukast, einelti er að aukast. Það hefur eitthvað breyst í samfélagsgerðinni, hvernig við gerum hluti, sem er ekki gott fyrir börnin okkar,“ segir Kristján. Stöðugt fleiri rannsóknir bendi til þess að skjánotkun, bæði barna og fullorðinna, sé raunverulegur vandi. Skera sig úr varðandi greind Kristján Ketill segir að rannsóknir sýni fram á að Z-kynslóðin svonefnda, fólk sem er fætt á árabilinu 1997-2012, skeri sig úr þegar kemur að greind samkvæmt Flynn-áhrifunum sem ganga út á að hver ný kynslóð tuttugustu aldar sé greindari en sú fyrri. Þetta hefur verið tengt reglubundinni skólagöngu og heilbrigði. En Z-kynslóðin er sú fyrsta þar sem þetta snýst við, foreldrar Z-kynslóðarinnar eru með hærri greindarvísitölu en börnin. Kristján nefnir líka lið í PISA-könnuninni þar sem spurt er út í notkun upplýsingatækni í skólastarfi, það er Chromebook og iPad. „Eftir því sem notkunin er meiri þeim mun lakari er árangur þjóða á PISA og þetta er sterk fylgni,“ segir Kristján. Bíða árum saman eftir greiningu Mörg hundruð börn bíða eftir þverfaglegri greiningu hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð. Þau geta reiknað með að bíða í meira en tvö ár eftir úrlausn sinna mála. Börn bíða jafnvel árum saman eftir að komast að hjá talmeinafræðingi. Á þriðja þúsund barna er á biðlista hjá Geðheilsumiðstöð barna. Biðin er tvö til þrjú ár. Flest þeirra hafa einnig beðið langan tíma eftir frumgreiningu áður en þau komast á formlega biðlista. Nýverið skrifuðu fulltrúar ríkisins og sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu undir viljayfirlýsingu um uppbyggingu sérskóla á svæðinu. Þar er byggt á skýrslu sem gerð var í fyrra og er eitt af áhersluverkefnum sóknaráætlunar höfuðborgarsvæðisins það ár. Líkt og fram kom í þáttaröðinni Læsi þurfa yfir 30% grunnskólabarna sérkennslu einhvern tíma á skólagöngunni. Ekki liggur fyrir hversu mörg þeirra þurfa aðeins tímabundinn stuðning né heldur hve mörg þeirra eru af erlendum uppruna og þurfa þess vegna aukinn stuðning við nám. Nettengd snjalltæki geta dregið úr einbeitingu barna í grunnskólum og í kennaranámi þarf að leggja aukna áherslu á námskeið um fjölbreytileika. Þetta er meðal þess sem kemur fram í þættinum Kerfið á Rás 1. Ekki líta á þau sem vandamál Anna-Lind segir að það sé sorglegt að það sé búið að ákveða að ef barn er ekki nákvæmlega eins og meðaltalið segir til um þá sé það orðið vandi kerfisins því að þrátt fyrir að vilja verja rétt barna með sérþarfir eigi að hætta að hugsa um þau eins og vandamál og gera einfaldlega ráð fyrir þeim strax við upphaf leikskóla. Markvisst kerfi og vinnubrögð þurfi til að mæta öllum börnum þar sem þau eru stödd án þess að það sé sérstakt vandamál eða að foreldrar þurfi að beita sér til að tryggja börnum sínum þá þjónustu sem þau eiga rétt á samkvæmt lögum. Treystið kennurum Anna Lind segir að það verði að treysta kennurum enda séu þeir oft mjög flinkir að koma auga á erfiðleika sem blasa við strax á fyrsta degi. Kristján segir líka mikilvægt að horfa á normaldreifinguna og þegar farið sé að setja merkimiða á sérþarfir sé spurning eigi að draga mörkin. Börn geta verið rétt fyrir ofan eða neðan þau. Annað er talið með sérþarfir en hitt ekki. Það sem börn þurfi fyrst og fremst sé kennsla sem tekur mið af öllum nemendahópnum á fyrstu árum grunnskólans. Skýr og markviss kennsla er mikilvæg fyrir öll börn, sérstaklega þegar þau eru að læra eitthvað nýtt. „Skýr og markviss kennsla skaðar ekki neinn en hún er nauðsynleg fyrir þau sem eru að byrja að læra þannig að meiri áhersla á skýra og markvissa kennslu er að mínu viti algjört grundvallaratriði inni í skólakerfinu í dag,“ segir hann. Anna-Lind segir eðlilegt að fólk horfi á skólakerfið út frá eigin börnum og barnabörnum og átti sig ekki á þeim þröskuldum sem sumar fjölskyldur þurfa að komast yfir í kerfinu. Mikilvægt sé að endurskoða nálgun á þeim fjölbreytta hópi sem hér býr og ekki síst þeim 30% barna sem talin eru þurfa sérkennslu. Gagnreyndar aðferðir sem virka Það er hægt að velja kennsluaðferðir sem sýnt hefur verið með stórum hópsamanburðarrannsóknum erlendis að gagnast vel, segir Anna Lind, aðferðir sem byggjast á gögnum og erlendar stofnanir hafa sýnt fram á að eru gagnreyndar og hægt er að nýta í skólastarfi á Íslandi. Þetta hafi verið gert og sýnt fram á að virkar vel. Þau taka sem dæmi Pals-félagakennslu sem hefur verið sýnt fram á að virkar mjög vel ef aðferðinni er fylgt. Þau nefna góðan árangur tveggja skóla í Reykjavik, Rimaskóla og Hólabrekkuskóla, auk þess sem Anna-Lind nefnir lestrarkennslu í Urriðaholtsskóla sem var fjallað um í þáttaröðinni Læsi. Kristján segir frá heimsókn í breskan skóla þar sem lestrarfærni nemenda fór úr því að vera meðal lökustu fimm prósentanna í Bretlandi upp í að vera á meðal bestu fimm prósentanna. Það er ekki nóg að segjast nota gagnreyndar aðferðir við kennslu heldur verður að vera á hreinu að það sé gert á réttan hátt, segja Anna-Lind og Kristján Ketill. Þetta eigi einkum við læsi og stærðfræði og þannig sé hægt að fækka í hópi þeirra sem þurfa sértækan stuðning. Kristján rifjar upp í þættinum að þegar hann fór að kenna í grunnskóla að loknu kennaranámi hafi enginn skipt sér af störfum hans eða gæðum kennslunnar. „Ég fór inn í skólastofuna sem kennari og það skipti sér enginn af því sem ég var að gera. Það kom aldrei neinn inn, aldrei neinn sem athugaði hvað ég væri að gera eða hvernig ég væri að gera það. Þetta var bara mitt einkamál hvernig ég kenndi og mér fannst það mjög óþægilegt sem kennara. Ég vildi fá endurgjöf, sérstaklega þegar ég var að byrja. Ég vildi fá að læra og fá eftirfylgni.“ Lítil áhersla á nemendur með sérþarfir Kristján segir að það þurfi að búa kennaranema undir að taka á móti fjölbreyttum hópi nemenda, þar á meðal nemendum með taugaraskanir. Þarna þurfi menntavísindasvið Háskóla Íslands að gera betur, ekki síst á BA-stigi þar sem námskeið um að mæta sérþörfum eru ekki í boði fyrr en á meistarastigi og þar er það ekki skylda. Kennaranemar geti því valið sig frá slíkum undirbúningi fyrir kennslu. Anna-Lind tekur undir þetta og bendir á að allir sem ætla sér að kenna eigi eftir að fá nemendur sem eiga erfitt með einbeitingu og samskipti eins og almennt er úti í samfélaginu. Hún vill að meiri áhersla sé lögð á þetta því ef sá sem getur kennt þessum börnum getur kennt öllum börnum. Vel hægt að ná meiri ró í skólastofunni Í Kerfinu ræddu Anna-Lind og Kristján einnig hvernig hægt væri að koma á ró í bekk. Börn og foreldrar sem eru vön meiri aga erlendis kvarta undan þessu hér á landi. Anna-Lind segir að vel sé hægt að koma á ró ef viðurkenndum aðferðum er beitt. Hún hefur haldið námskeið í skólum og fengið kennurum verkfæri sem virka. „Það er svo merkilegt að þegar kennarar á Íslandi, með sinn hressa nemendahóp, fá góð verkfæri þá geta þeir líka náð góðum tökum á þeim,“ segir hún. Kristján segir að ef kennslan er skýr og markviss og fyrirsjáanleikinn mikill hverfi óróleikinn og hegðunarvandamálin verði mun færri. Nettengd snjalltæki geta dregið úr einbeitingu barna í grunnskólum og í kennaranámi þarf að leggja aukna áherslu á námskeið um fjölbreytileika. Þetta er meðal þess sem kemur fram í þættinum Kerfið á Rás 1. Kerfið er á dagskrá Rásar 1 á þriðjudögum. Hægt er að hlusta á þáttinn í heild hér fyrir ofan.

Go to News Site