Հայաստանի խնդիրների ու խաղաղության մասին հանրային ընկալումները. հարցման ամփոփում

Մայիսի 27-ին տեղի է ունեցել «Հայկական նախագիծ» գիտակրթական հասարակական կազմակերպության «Հայկական մտքաչափ» (գարուն 2026 թ․) սոցիոլոգիական հետազոտության շնորհանդեսը, որի ընթացքում «Հայկական նախագիծ» կազմակերպության համահիմնադիր, քաղաքագետ Էդգար Էլբակյանը ներկայացրել է հետազոտության արդյունքները: «Հայկական մտքաչափ»-ը «Հայկական նախագիծ» կազմակերպության ծրագրերից է, որը նպատակ ունի հասարակական կարծիքի քանակական չափման եւ որակական անդրադարձի միջոցով պարզել հայաստանյան հասարակության սոցիալ-կենցաղային եւ հասարակական-քաղաքական ընկալումները եւ մտածողության միտումները։ Ամփոփվող հետազոտությունը ներառում է 1805 հեռախոսային հարցազրույց, որոնք իրականացվել են ապրիլի 24-ից մայիսի 9-ն ընկած ժամանակահատվածում, ուստի հարցումն արտահայտում է առավելապես նախաքարոզարշավային վիճակը: Ըստ հարցվածների՝ Հայաստանի խնդիրներից ամենաշատը մարդկանց կյանքի վրա ազդում է անվտանգությանն ու բանակին վերաբերողը (17.5%), երկրորդ տեղում ֆինանսատնտեսական եւ բնակարանային (16.1%), իսկ երրորդ տեղում՝ հասարակական եւ բարոյահոգեբանական (8.4%) խնդիրներն են: Հարցվածների մեծամասնությունը (20.5%) դժվարացել է պատասխանել հարցին: Համեմատելով ձմռանն իրականացված նույն հետազոտության հետ՝ մի քանի հարցերում հանրային ընկալումների նկատելի փոփոխություն է արձանագրվել: Մասնավորապես, եթե ձմռանը «Ի՞նչպես եք գնահատում Հայաստանի ներկայիս վիճակը» հարցին պատասխանելիս հարցվածների 27.5%-ը գնահատում էր այն շատ վատ, ապա գարնանային հարցումներով այդ թիվը նվազել է՝ դառնալով 22.1%: Միեւնույն ժամանակ, եթե ձմեռային հարցումներում Հայաստանի վիճակը շատ լավ էր համարում հարցվածների 6.7%-ը, ապա նոր հարցումներում գրանցվել է գրեթե կրկնակի աճ՝ դառնալով 11.1%: Այս ընկալումների փոփոխության պատճառները հասկանալու հարցում օգնում են հետազոտության մեջ ներառված հաջորդ հարցադրումները: «Որքանո՞վ է Ձեզ համար ընդունելի կառավարության գործունեությունը». Էդգար Էլբակյանի խոսքով՝ սա միակ հարցն է, որտեղ արձանագրվել է կառուցվածքային փոփոխություն. «Եթե ձմռանը հարցվածների մեծ մասը բացասական էր գնահատում կառավարության գործունեությունը՝ 50.1%, ապա հիմա այդ գործակիցը ոչ միայն նվազել է՝ դառնալով 34.7%, այլեւ ընդհանրապես փոխվել է հասարակական ընկալումների կառուցվածքը. հիմա ավելի շատ են դրական գնահատողները՝ 38.9%, մինչդեռ ձմռան հարցումների արդյունքում այդ թիվը 30.5% էր»,- նշել է նա՝ հավելելով, որ դրական եւ բացասական գնահատողներին հաջորդիվ տրվել է հարց՝ ինչո՞ւ են գնահատում, համապատասխանաբար, դրական կամ բացասական: «Բացասական գնահատողների շրջանում պատճառներից առաջինը կառավարման ընդհանուր ձախողումներն են, երկրորդ տեղում՝ ազգային հարցի ձախողումները (հողերը տվեցին, Արցախը, Մասիս սարը եւ այլն), երրորդ տեղում՝ ընդհանուր անվստահությունը, չորրորդ տեղում՝ ֆինանսատնտեսական ձախողումներն են: Դրական գնահատողների շրջանում պատճառներից առաջինը կառավարման ընդհանուր ձեռքբերումներ են, երկրորդը՝ ֆինանսատնտեսական ձեռքբերումները (թոշակներ, լավ ենք ապրում, ժողովրդի ձեռքը փող կա), երրորդ տեղում՝ երկրորդին շատ մոտ ցուցանիշով, ենթակառուցվածքային ձեռքբերումներն են (դպրոց, ասֆալտ, մանկապարտեզ): Չորրորդ տեղում հասարակական ոլորտն է, որի պատասխանում գերակշռողն առողջապահության ապահովագրությունն է»,- մանրամասնել է Էդգար Էլբակյանը: Նկատելի փոփոխություն արձանագրվել է նաեւ հետեւյալ հարցում. «Հավանական համարո՞ւմ եք Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ տեսանելի ապագայում երկարատեւ, կայուն խաղաղության հաստատումը»: Մինչ Ադրբեջանում էլ ավելի է ակտիվանում մտացածին «Արեւմտյան Ադրբեջան»-ի ծավալապաշտական խոսույթը՝ ադրբեջանցիներին Հայաստանում իբրեւ թե «վերաբնակեցնելու» առաջնային բաղադրիչով, Հայաստանում ավելանում է խաղաղությանը հավատացողների թիվը: Մասնավորապես՝ 2025 թվականի աշնանը հնչած հարցին «Ոչ» պատասխանել է հարցվածների 67.5%-ը, 2026-ի ձմռանը՝ 60.1%-ը, իսկ 2026-ի գարնանը՝ 58.8%-ը: Հայելային աճ է արձանագրվել «Այո» պատասխանների շարքում՝ 23.4% աշնանն էր, 31.2%՝ ձմռանը, իսկ 32.2%՝ գարնանը: Հետազոտությունում ներառված հետաքրքրական հարցերից է նաեւ հետեւյալը. «Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչպես հնարավոր դարձավ մեր հաղթանակն Արցախյան առաջին պատերազմում»: Արդյունքներն առավել լավ հասկանալու համար Էդգար Էլբակյանը պարզաբանել է կիրառված մեթոդաբանությունը. «Սրանք հետկոդավորված պատասխաններ են: Հարցը եղել է բաց հարց՝ տարբերակներ չեն եղել: Եղել են նախակոդավորված պատասխաններ, որոնք հետո հետկոդավորվել են աղյուսակում ներկայացված տեսքով»,- նշել է նա՝ շարունակելով պարզաբանել հետկոդավորված պատասխանները. «Կանաչով նշված ներհասարակական ուժականության մեջ համախմբված են այն պատասխանները, որոնք մատնաշնում են հասարակության ներսում հասարակական գծի բարոյական ուժականություն կամ գործորդություն (անգլ.՝ agency): Օրինակ՝ այն ժամանակ ոգի կար, միասնական էինք, հարուստներ ու աղքատներ չկային, ազգային գաղափարախոսություն կար եւ այլն: Այս պատասխանն առաջատար է, սակայն նախորդ անգամվա համեմատ տեսնում ենք նվազում՝ 56.9% -ից 47.9%: Երկրորդ տեղում առաջնորդությունն եւ կազմակերպվածությունն է, որը ներառում է սպայակազմի գործոնից մինչեւ անհատ հրամանատարների անուններ տալը: Համեմատաբար կտրուկ փոփոխություն ունենք արտազգային պառճառականություն դաշտում, որը ներառում է այն բոլոր պատճառները, որոնք հայ ազգից դուրս են: Օրինակ՝ Ռուսաստանի օգնություն, Թուրքիայի նվազ օգնություն Ադրբեջանին, տեխնոլոգիական գործոն (այն ժամանակ ԱԹՍ-ներ չկային), տարածաշրջանային վիճակ, ինչպես նաեւ ֆատալիստական պատասխաններ: Տեսնում ենք, որ գարնան հարցումներով արտազգային պատճառականության տոկոսն աճել է: Թեեւ չենք կարող հստակ պնդում անել, որ սա կորելացվում է այսօր տեղի ունեցող քաղաքական անցքերի հետ, բայց կարող ենք առնվազն վարկածավորել՝ որքան շատ ժամանակ անցի, որքան շատ պետական խոսույթում Արցախը, արցախյան հաղթանակը նսեմացվի, այնքան պետք է որ այս արտազգային պատճառականությունն ավելի մեծանա, մարդիկ սկսեն չընկալել, որ հաղթանակը մերն էր, ներսից էր: Կրկնում եմ, սա միայն հիպոթեզ է»,- նշել է Էլբակյանը: «Հայկական մտքաչափի» (գարուն 2026 թ․) ներկայահանդեսն ամբողջությամբ հասանելի է հետեւյալ հղումով : Գայանե Ենոքյան

Go to News Site