آینده آموزش در عصر هوش مصنوعی؛ چرا باید پارادایم آموزش را بازتعریف کنیم؟

احمد پورقاسم (دبیر نشست ملی هوشمندسازی زیرساخت‌های بین‌المللی در حوزه آموزش عالی) در یادداشتی از لزوم آموزش‌های نوین گفت و نوشت: مسئله اصلی این است که یادگیری چگونه رخ می‌دهد و نظام آموزشی تا چه اندازه می‌تواند برای هر فرد، یک مسیر یادگیری هوشمند، شخصی‌سازی‌شده و تطبیقی طراحی کند. جهان آموزش طی یک قرن گذشته چندین تحول بنیادین را تجربه کرده است. در نسل‌های نخست آموزش، محور اصلی «معلم» بود. معلم سخن می‌گفت، دانشجو گوش می‌داد و موفقیت نظام آموزشی نیز بر اساس کیفیت تدریس سنجیده می‌شد. در نسل بعدی، با توسعه منابع آموزشی، کتاب‌ها و فناوری‌های آموزشی، تمرکز از معلم به «محتوا» منتقل شد. ظهور پلتفرمهای مانند کورسرا (Coursera) و‌ای دی اکس (EDX)، نمایانگر چنین نسلی است. در این دوره، تصور بر این بود که هرچه محتوای آموزشی دقیق‌تر و غنی‌تر باشد، یادگیری نیز بهتر اتفاق خواهد افتاد اما به تدریج روشن شد که نه معلم و نه محتوا، هیچ‌کدام به تنهایی تضمین‌کننده یادگیری نیستند. به همین دلیل، نظام‌های آموزشی به سمت پارادایم «یادگیرنده‌محوری» حرکت کردند. در این رویکرد، تفاوت‌های فردی، سبک‌های یادگیری، انگیزه‌ها و نیازهای دانشجویان مورد توجه قرار گرفت و این ایده شکل گرفت که آموزش باید حول یادگیرنده طراحی شود، نه صرفاً حول معلم یا محتوا. با این حال، به نظر می‌رسد حتی این تحول نیز برای عصر هوش مصنوعی کافی نیست. امروز جهان آموزش در حال ورود به مرحله جدیدی است؛ مرحله‌ای که می‌توان آن را «یادگیری هوشمند و تطبیقی» نامید. در این پارادایم، دیگر صرفاً یادگیرنده در مرکز قرار ندارد، بلکه خود فرآیند یادگیری به یک فرآیند پویا، شخصی‌سازی‌شده و هوشمند تبدیل می‌شود. دو دانشجو که در یک درس ثبت‌نام کرده‌اند، ممکن است مسیرهای آموزشی متفاوتی را طی کنند، محتوای متفاوتی دریافت کنند و حتی با روش‌های متفاوتی ارزیابی شوند. در واقع، نظام آموزشی به جای ارائه یک نسخه واحد برای همه، تلاش می‌کند برای هر فرد، بهترین مسیر ممکن برای یادگیری را طراحی کند. به اعتقاد من، بسیاری از نظام‌های آموزشی هنوز در حال تکمیل گذار از «تدریس‌محوری» به «یادگیرنده‌محوری» هستند؛ در حالی که جهان به سرعت در حال حرکت به سمت نسل جدیدی از آموزش است که بر یادگیری هوشمند، شخصی‌سازی‌شده و تطبیقی استوار است. پرسش اصلی امروز دیگر این نیست که چگونه تدریس کنیم یا حتی چگونه یادگیری را بهبود دهیم؛ پرسش این است که چگونه می‌توان برای هر فرد، متناسب با توانایی‌ها، نیازها و مسیر رشد او، یک تجربه یادگیری منحصربه‌فرد طراحی کرد. از کتاب تا محتوای هوشمند

Go to News Site