Ադրբեջանը միաժամանակ աջակցում է ե՛ւ Փաշինյանին, ե՛ւ նրա հակառակորդներին

Ներկայացնում ենք Carnegie Politika կայքում հրապարակված Поддержка с подножкой. Чего добивается Баку от выборов в Армении հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Բաշիր Կիտաչաեւ Հայաստանում սպասվող ընտրությունները, ամենայն հավանականությամբ, կդառնան ամենակարեւորը երկրի համար 2018 թվականի «թավշյա հեղափոխությունից» հետո: Գործող վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն, ըստ էության, դրանք վերածել է հանրաքվեի. ցավոտ փոխզիջումների միջեւ ընտրություն՝ հանուն խաղաղության (Փաշինյանի «Քաղաքացիական պայմանագիր» կուսակցություն) եւ նոր պատերազմի վտանգի (ռուսամետ ընդդիմություն) միջեւ: Ընդդիմադիր կուսակցությունները համամիտ են, որ առաջիկա քվեարկությունն ըստ էության հանրաքվե է լինելու, սակայն հարցադրումն այլ կերպ են ձեւակերպում՝ որպես ընտրություն կապիտուլյացիայի եւ ազգային արժանապատվության պահպանման միջեւ: Ադրբեջանում հայաստանյան նախընտրական մրցավազքին հետեւում են անթաքույց հետաքրքրությամբ, սակայն Բաքվի գործողությունները Հայաստանի նկատմամբ հակասական են. դրանց մի մասն ամրապնդում է Փաշինյանի կողմնակիցների դիրքերը, իսկ մյուսը՝ ընդհակառակը, նրա հակառակորդների: Հարմար առաջնորդը Բաքուն բոլոր հիմքերն ունի ցանկանալու Հայաստանի գործող վարչապետի վերընտրվելը։ Հենց Փաշինյանի օրոք է Հայաստանը ճանաչել Ադրբեջանի տարածքային ամբողջականությունը։ Նրա օրոք Ղարաբաղի հարցը փաստացի անհետացավ Երեւանի արտաքին քաղաքական օրակարգից։ Փաշինյանը հրաժարվեց Ղարաբաղից տեղահանված հայ բնակչության վերադարձի մասին պատումից՝ հանուն Ադրբեջանի հետ խաղաղության բանակցություններում առաջընթացի։ Իսկ Թուրքիայի հետ հարաբերությունների հալեցման համար սկսեց առաջ տանել հայկական ազգային ինքնագիտակցության համար կարեւոր խորհրդանիշներից հրաժարվելու գաղափարը, մասնավորապես՝ Արարատ լեռից եւ 1915 թվականի Հայոց ցեղասպանության միջազգային ճանաչմանը հասնելու փորձերից։ Փաշինյանի կարծիքով՝ Հայաստանն այլ ընտրություն չունի, քան հրաժարվել անցյալի պատումներից՝ հանուն հարեւանների հետ հարաբերությունների կարգավորման եւ սահմանների ապաշրջափակման։ Հայաստանի իշխանությունները նույնիսկ սկսել են սահմանադրական հանրաքվեի նախապատրաստությունը, որը Բաքուն պարտադրում է որպես խաղաղության պայմանագրի կնքման նախապայման։ Փաշինյանի որդեգրած ուղու արդյունքներն արդեն շոշափելի են։ Տասնամյակների ընթացքում առաջին անգամ առեւտրային հաղորդակցություն է բացվում Հայաստանի, Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի միջեւ։ Վաշինգտոնի միջնորդությամբ իրական հեռանկար է հայտնվել Հայաստանի հարավով տարանցիկ միջանցք գործարկելու համար։ Եվրամիության եւ ԱՄՆ-ի հետ երկխոսության զարգացումը նոր ներդրումներ ու առեւտրային կապեր է խոստանում։ Ադրբեջանի համար նույնպես կարեւոր է շարունակել Հայաստանի հետ հարաբերությունների կարգավորումը։ Երկրի տնտեսությունը վերջին շրջանում լճացման մեջ է, իսկ նավթային եկամուտները՝ փոփոխական։ Նման պայմաններում իրեն որպես տարածաշրջանային հաշտեցման եւ տարանցման նոր ուղու ճարտարապետ ներկայացնելու հնարավորությունը ե՛ւ նոր եկամուտներ է, ե՛ւ լեգիտիմության աղբյուր, ե՛ւ փաստարկ Արեւմուտքի հետ երկխոսության մեջ։ Փաշինյանն այս սխեմայում անփոխարինելի տարր է։ Նա ապացուցել է իր պայմանավորվելու կարողությունը, հետեւողականությունը եւ ռիսկի դիմելու պատրաստակամությունը՝ հասարակությանը բացատրելով զիջումների անհրաժեշտությունը, նույնիսկ երբ դա հղի է բեւեռացմամբ եւ վարկանիշի կորստով։ Նման մեկ այլ քաղաքական գործիչ Հայաստանում այսօր պարզապես չկա։ Զարմանալի չէ, որ Բաքուն պարբերաբար ազդակներ է հղում այն մասին, որ Հայաստանում ընդդիմության հաղթանակը սպառնում է բանակցությունների տապալմամբ եւ հակամարտության նոր փուլով։ Օրինակ՝ ապրիլին նախագահ Իլհամ Ալիեւը հայտարարել էր, որ Ադրբեջանը Հայաստանը ոչնչացնելու նպատակ չունի, եթե նրա կողմից Բաքվի դեմ «սադրանքներ չլինեն»։ «Մենք գիտենք, որ Հայաստանի քաղաքական դաշտում կան բավականին շրջանակներ, որոնք ապրում են ադրբեջանական ժողովրդի եւ պետության հանդեպ ատելությամբ, եւ եթե նրանք իշխանության գան, հայ ժողովուրդը մեծ խնդիրներ կունենա»,- հավելել էր նա։ Հայաստանում «ռեւանշիստական ուժերի» վտանգի մասին նախազգուշացումներ են հնչեցնում նաեւ ադրբեջանցի այլ պաշտոնյաներ։ Այդ մասին էլ ավելի ուղղակիորեն խոսում են իշխանամետ լրատվամիջոցները, որտեղ ժամանակ առ ժամանակ հայտնվում են նյութեր, որոնք, ըստ էության, պաշտպանում են Փաշինյանի պատումները։ Դրանցում պատմում են ոչ միայն այն վտանգների մասին, որոնցով հղի է «պատերազմի կուսակցության» հաղթանակը, այլեւ Հայաստանի վարչապետի հաջողությունների մասին։ Թեեւ դեռ համեմատաբար վերջերս ադրբեջանական լրատվամիջոցներում Փաշինյանը հիշատակվում էր բացառապես բացասական համատեքստում։ Հակասությունների միասնությունը Սակայն հայաստանյան ընտրությունների նկատմամբ Ադրբեջանի մոտեցումը չի սահմանափակվում միայն խաղաղության գործընթացի շարունակման կարեւորության մասին հայտարարություններով։ Դրանում կան նաեւ ավելի տարօրինակ պահեր։ Օրինակ՝ չնայած տարածաշրջանում խաղաղության ձգտելու մասին բոլոր խոսակցություններին, ադրբեջանական իշխանությունները գրեթե ոչ մի խորհրդանշական զիջման չգնացին, որոնք կօգնեին Փաշինյանին հայ հասարակությանը ցույց տալ իր կուրսի դրական արդյունքները։ Այո՛, Ադրբեջանը սկսել է Հայաստան վառելիք եւ որոշ այլ ապրանքներ մատակարարել, բայց միեւնույն ժամանակ Լեռնային Ղարաբաղում շարունակվեցին հայկական եկեղեցիների քանդումները, թեեւ դրա ոչ մի անհրաժեշտությունը չկար, էլ չասած պահի ընտրության մասին։ Բաքուն նաեւ կոշտ արձագանքեց Ղարաբաղի հայերին աջակցող Եվրախորհրդարանի բանաձեւերին եւ նախկին չճանաչված Արցախի Հանրապետության ձերբակալված առաջնորդների հանդեպ դաժան վերաբերմունքի համար հնչած եվրոպական քննադատությանը։ Եվ սա այն դեպքում, երբ Փաշինյանը, հանուն Բաքվի հետ հարաբերությունների կարգավորման, հեռացել էր նրանց պաշտպանությունից՝ հաճախ թեժ վեճերի մեջ մտնելով ղարաբաղցի փախստականների հետ եւ նրանց առաջնորդներին մեղադրելով կոռուպցիայի ու Հայաստանը պատերազմի մեջ ներքաշելու մեջ։ Բաքվում չհրաժարվեցին նաեւ «Արեւմտյան Ադրբեջան» հայեցակարգի քննարկումից. այդպես ադրբեջանական իշխանություններն անվանում են ժամանակակից Հայաստանի տարածքը՝ ակնարկելով, թե հայերն ապօրինի զավթել են «Ադրբեջանի պատմական հողերը»։ Միայն վերջին երկու ամսվա ընթացքում երկրում ազդարարել են «Վերադարձ Արեւմտյան Ադրբեջան» փառատոնի մասին, պետական համալսարաններից մեկում բացել են ամբիոն, որտեղ ուսումնասիրելու են «Արեւմտյան Ադրբեջանի տնտեսական ներուժը», եւ հայտարարել են նույնանուն ֆուտբոլային ակումբ ստեղծելու պլանների մասին։ Պաշտոնական հռետորաբանությունն այս հարցում որոշակիորեն մեղմացել է, սակայն բուն պատումը չի անհետացել՝ պահպանվելով ոչ թե որպես գործողությունների իրական պլան, այլ որպես Երեւանի վրա ճնշում գործադրելու լրացուցիչ լծակ։ Հայ հասարակության մեջ, սակայն, նման հռետորաբանությունն այլ կերպ է ընկալվում՝ որպես վկայություն այն բանի, որ ղարաբաղյան հակամարտության ավարտով հավակնությունները չեն վերջացել։ Սա պատրաստի փաստարկ է ընդդիմության համար. եթե բոլոր զիջումներից հետո ճնշումը շարունակվում է, նշանակում է՝ Փաշինյանի ռազմավարությունը չի աշխատում, իսկ ինքը՝ վարչապետը, «երկիրը հանձնում է Ալիեւին»։ Եվ ընդդիմադիրներն այս ամենից ակտիվորեն օգտվում են։ «Կամ դու կգնաս ընտրության, կամ ադրբեջանցիները կգան»՝ այսպիսին է «Ուժեղ Հայաստան» կուսակցության առաջնորդ Սամվել Կարապետյանի նախընտրական հոլովակներից մեկի կարգախոսը։ Այսպիսով, Ադրբեջանը միաժամանակ ուժեղացնում է թե՛ Փաշինյանի կողմնակիցների, եւ թե՛ նրա հակառակորդների փաստարկները։ Մի կողմից՝ խոսում է հարաբերությունների կարգավորման շարունակությունից բխող ընդհանուր օգուտների մասին, մյուս կողմից՝ աննկատ հարվածի տակ է դնում Հայաստանի վարչապետին՝ ընդդիմության կողմից հնչող այն մեղադրանքների ֆոնին, թե նա անում է չափազանց շատ զիջումներ, որոնք միեւնույն է՝ ոչինչ չեն տալիս։ Նման մոտեցումը կարող է հակասական եւ անտրամաբանական թվալ, սակայն այն կարող է լիովին ռացիոնալ նպատակ ունենալ. որպեսզի ընտրություններից հետո Հայաստանի գլխին կանգնած լինի ոչ թե պարզապես Փաշինյանը, այլ թուլացած Փաշինյանը։ Այնպիսի առաջնորդ, որը վարում է խաղաղության բանակցություններ, քննարկում է սահմանադրության փոփոխությունն ու տարանցիկ երթուղիները, բայց ներքուստ մնում է խոցելի՝ սեղմված նոր պատերազմի վախի եւ կապիտուլյացիայի մասին մեղադրանքների արանքում։ Այդպիսով, Հայաստանի առաջնորդն ավելի շատ կախված կլինի արտաքին լեգիտիմացումից, հետեւաբար՝ ավելի կառավարելի կլինի։ Այս տրամաբանությունը տեղավորվում է ադրբեջանական իշխանությունների ավելի լայն ռազմավարության մեջ՝ խաղաղություն Հայաստանի հետ՝ հաղթողի պայմաններով։ Թարգմանությունը՝ Մարթա Սեմյոնովայի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ : Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:

Go to News Site