NOS
De recente aanhouding van vier Nederlandse mannen die ervan worden verdacht hun eigen partners te hebben gedrogeerd, verkracht en gefilmd, heeft geleid tot geschokte reacties. Bij Slachtofferhulp Nederland kregen ze na het nieuws meerdere telefoontjes binnen, vooral met veel vragen. Ook hebben zich inmiddels mogelijke slachtoffers gemeld. Deskundigen noemen de zaak verbijsterend, maar niet verrassend. De zedenzaak legt een dieperliggend maatschappelijk probleem bloot. Hoewel de politie spreekt van een nieuw fenomeen vanwege de openlijke communicatie via besloten chatgroepen, zijn de onderliggende mechanismen achter dit gedrag niet onbekend bij psychologen en onderzoekers. Manosphere Volgens experts hanteren mannen die dit soort misdrijven plegen vaak een wereldbeeld waarin vrouwen minderwaardig zijn en puur als gebruiksobject dienen. Als het risico op ontdekking te groot voelt, wordt uitgeweken naar methoden waarbij de vrouw zelf niets doorheeft, zoals drogering. Dit gedachtegoed wordt online sterk gevoed binnen de zogeheten manosphere , waar radicale ideeën circuleren over mannelijke controle en afwijzing. Forensisch psychologen benadrukken dat daders niet zo worden geboren. Op internet gaan mannen op zoek, het begint vaak bij een fantasie. "Gelukkig zijn bij lange na niet alle mannen zo, maar de impact van internet is wel heel groot", zegt Larissa Hoogsteder, directeur behandelzaken bij de ambulante forensische zorginstelling de Waag. De grensoverschrijdende aard van extreme content kan juist een prikkelende werking hebben. In afgesloten digitale groepen vervagen normen. "Binnen zo'n groep vertoon je eerder gedrag dat voorheen nog een fantasie was. Je wordt onder druk gezet, je moet meedoen, anders lig je eruit." Volgens Hoogsteder kan het behalve om stoer doen of het verkrijgen van status ook gaan om een verslavende kick op macht. Hoe vaak? De exacte omvang van deze specifieke groep blijft moeilijk in te schatten. Onderzoekers vergelijken het met een piramide. Aan de brede basis staan vrouwonvriendelijke ideeën, een behoefte aan macht of seksuele fantasieën. Slechts een zeer kleine minderheid gaat over tot daadwerkelijk seksueel fysiek geweld. Er is bovendien een verschil tussen kijken en doen. Onderzoek laat zien dat ongeveer een derde van de mensen ooit seksuele fantasieën of interesses heeft die als ongebruikelijk worden beschouwd. Het overgrote deel handelt daar echter nooit naar. Seksueel grensoverschrijdend gedrag wordt door minder dan 1 procent van hen gepleegd, aldus Hoogsteder. Iva Bicanic van het Centrum Seksueel Geweld benadrukt dat wekelijks honderden mensen zich bij het centrum melden (zo'n 300 tot 400 per week), al is de schaal van deze specifieke netwerken onduidelijk. "We weten niet op welke schaal dit gebeurt en hoe het zich verhoudt ten opzichte van ander seksueel geweld." Wat deze zaak volgens Bicanic uniek maakt, is dat het misbruik "gecombineerd en op een grotere schaal in een netwerk" plaatsvond, waarin de daden status gaven. Ze wijst erop dat seksueel geweld meestal dichtbij plaatsvindt, door mensen die we goed kennen: "De slaapkamer is statistisch gezien gevaarlijker dan de straat." Moeilijke behandeling Als daders van seksueel geweld worden gepakt, volgt er een risicotaxatie. "Als je iemand meerdere keren drogeert en daar opgewonden van raakt, dan is er wel reden voor behandeling", stelt Hoogsteder. De aard van de drijfveer bepaalt hoe effectief die behandeling kan zijn. "Als de primaire drijfveer intimiteit en seks is, is de problematiek makkelijker te behandelen dan wanneer een drijfveer macht of controle is." Bij dat laatste is er vaak minder zelfinzicht en praten daders hun gedrag sneller goed. "Het probleem is dan hardnekkiger en er moet langer en intensiever worden doorbehandeld op thema's als anders leren denken, omgaan met stress, impulsen en emoties." Toch waarschuwt ze dat er grenzen zijn. "Niet iedereen is te helpen, dat weten we ook van tevoren niet. Maar het behandelen van grensoverschrijdend gedrag kan het delictgedrag wel voorkomen of sterk verminderen." Het tijdelijk ontzeggen van internettoegang kan hierbij een noodzakelijk onderdeel zijn.
Go to News Site