Independent Turkish

Dr. Bozaykut-Eker'den Longevity uyarısı: "Longevity çağında farkında olmadan denek mi oluyoruz?"

Son yıllarda sosyal medya, wellness sektörü ve sağlık endüstrisinin en güçlü vaatlerinden biri longevity yani sağlıklı ve uzun yaşam oldu. Kimileri binlerce liralık testlere yöneliyor, kimileri onlarca takviye kullanıyor, kimileri ise gençleşme iddiasıyla satılan serumlar, LED maskeler ve biohack protokollerine umut bağlıyor. Peki, bilim ne söyledi? Uzun yaşam gerçekten mümkün mü? Hangi yöntemler bilimsel kanıta dayanıyor, hangileri pazarlama söyleminden ibaret? Tufts Üniversitesi bünyesinde yaşlanma biyolojisi üzerine ekibiyle birlikte çalışmalarını sürdüren Dr. Perinur Bozaykut Eker, Independent Türkçe 'ye konuştu. Dr. Perinur Bozaykut Eker, merak edilen soruları bilimsel kanıtlar çerçevesinde Independent Türkçe'ye değerlendirdi Longevity alanında umut verici bilimsel gelişmeler olduğunu söyleyen Eker, kamuoyunda dolaşan birçok iddianın ise bilimsel verilerin önüne geçtiğini söyledi ve uyardı: Longevity bugün hem tarihin en heyecan verici bilim alanlarından biri, hem de en agresif pazarlanan endüstrilerinden biri. Bu ikisini ayırt etmek artık sadece bilim insanlarının sorumluluğu değil; okurun, tüketicinin de günlük bir okuryazarlık becerisi haline geldi. Bilimsel tarafa bakarsak yaşlanmanın altında yatan biyolojik mekanizmalar konusunda artık çok daha fazla bilgiye sahibiz. Bugün için bilimsel hedef ölümsüzlük değil; sağlıklı yaşam süresini uzatmak ve yaşa bağlı hastalıkları geciktirmek. Ancak piyasadaki "longevity" iddialarının önemli bir kısmı ne yazık ki bilimden çok pazarlamaya dayanıyor. Kozmetik dünyasında kolajen ve C Vitamini gerçeği Son dönemde sosyal medyada en çok konuşulan başlıklardan biri de kolajen ürünleri, C vitamini serumları ve "anti-aging" vaatleriyle pazarlanan cilt bakım ürünleri oluyor. Peki, gerçekten işe yarıyorlar mı? Kolajenin bu alanın en dikkat çekici örneklerinden biri olduğunu söyleyen Eker, kolajen söz konusu olduğunda bilim ile pazarlama çoğu zaman iç içe geçtiğine dikkat çekti. Kolajen; deri, tendon, kemik ve kıkırdak gibi dokuların temel yapısal proteinlerinden biri" diyen Eker, özellikle cilde sürülen kolajen kremleri konusunda bilimsel kanıtların sınırlı olduğuna dikkat çekti. Eker, "Cilde sürülen (topikal) kolajen ürünlerinin cildin alt katmanlarındaki (dermal) kolajen miktarını artırdığına dair güçlü bilimsel kanıtlar bulunmuyor.  Bunun önemli nedenlerinden biri kolajen moleküllerinin cilt bariyerini etkin şekilde geçememesidir. Eker, ağız yoluyla alınan kolajen ürünlerinde ise daha farklı bir tablo bulunduğunu söyledi. "Ağızdan alınan ve vücudun daha kolay kullanabilmesi için parçalanmış kolajen ürünlerinin bazı araştırmalarda cilt sıkılığı ve eklem ağrıları üzerinde sınırlı fayda sağlayabildiği görülüyor" diyen Eker, ancak bu çalışmaların yorumlanırken dikkatli olunması gerektiğini vurguladı. Bilim okuryazarlığının önemine işaret eden Eker, bu çalışmaların önemli bir kısmının endüstri destekli yürütülebildiğini belirterek, sonuçların büyüklüğünü değerlendirirken temkinli olunması gerektiğine dikkat çekti. Fotoğraf: Sarah Rose Duke/Unsplash C vitamini mucize mi, abartı mı? C vitamini konusunda da sosyal medyada yaratılan "mucize ürün" algısına karşı uyaran Eker, bu molekülün biyolojik açıdan önemli olduğunu ancak tek başına gençleşme sağlamayacağını söyledi. Eker, şu bilgileri verdi: C vitamini kolajen sentezi için biyolojik olarak gerekli - bu doğru. Cilde doğrudan uygulanan, doğru formülasyondaki C vitamini serumları için cilt düzeyinde tutarlı veriler var. Ama 'C vitamini alırsam gençleşirim' mantığı çalışmıyor. Kolajen üretimi yaşa, hormonal duruma, protein alımına ve metabolik sağlığa bağlı. Tek bir molekülle bu denklemi değiştirmeyi bekleyemezsiniz. Bu nedenle yalnızca bir serum ya da takviyeyle yaşlanmayı tersine çevirme beklentisinin gerçekçi olmadığını belirten Eker, buna rağmen bütün ürünlerin aynı kefeye konmaması gerektiğini de ekledi: İlginç olan şu: ağızdan alınan kolajenin aksine, doğru formülasyondaki cilde sürülen C vitamini için cilt düzeyinde daha tutarlı veriler var. Yani ‘her şey pazarlama' demek de doğru değil; ama ‘her şey işe yarar' demek de değil. Longevity alanındaki temel sorunlardan birinin erken biyolojik sinyaller ile gerçek klinik faydanın birbirine karıştırılması olduğunu belirten Eker, şu uyarıda bulundu: Etkinliği ve güvenliği yeterince gösterilmemiş uygulamaları kişileri üzerinde denemesi önemli bir sorun. Longevity alanında en büyük ihtiyaçlardan biri, umut verici biyolojik sinyaller ile gerçek klinik fayda arasındaki farkın doğru anlatılmasıdır. Fotoğraf: Freepik "Fareler insanlara benzemez" Dr. Eker'e göre longevity alanındaki en büyük yanlışlardan biri, bilimsel ilerlemelerin "gençlik iksiri" gibi sunulması. Yaşlanmanın biyolojisine ilişkin bilgilerin son yıllarda ciddi biçimde arttığını söyleyen Eker, buna rağmen bilimsel gerçeklik ile kamuoyundaki beklentilerin çoğu zaman birbirine karıştırıldığını belirtti. Yaşlanmanın tek bir mekanizmayla açıklanamayacak kadar karmaşık bir süreç olduğunu vurgulayan Eker, daha önce Harvard Üniversitesi Tıp Okulu'nda yürüttüğü doktora sonrası yaşlanma araştırmaları sırasında da bunu yakından gözlemlediklerini anlattı. Farelerde yaşam süresini etkileyebilen çok sayıda biyolojik yaklaşım gösterildiğini belirten Eker, "Ama fare biyolojisi insan biyolojisi değil. İnsanlarda sağlıklı yaşam süresini güvenli ve anlamlı biçimde uzatan yaklaşımlar için veriler hala oldukça sınırlı" dedi. Fotoğraf: Virginia Marinova/Unsplash Türkiye'de en büyük hata: Kanıt seviyelerini karıştırmak Türkiye'de longevity alanında yapılan en büyük yanlışlardan biri ise bilimsel kanıt seviyeleri arasındaki farkın göz ardı edilmesi olduğunu söyleyen Eker'in dikkat çektiği tablo ise oldukça çarpıcı: Hücre kültüründe gözlenen bir mekanizma, hayvan çalışmalarındaki yaşam süresi artışı ya da küçük ölçekli kısa süreli insan çalışmaları aynı anlama gelmez. Klinik uygulama açısından asıl önemli olan, müdahalenin insanlarda güvenli, tekrarlanabilir ve klinik olarak anlamlı bir fayda sağlayıp sağlamadığıdır. Pratikte en sık karşılaştığımız tabloda kişi ayda binlerce lirayı takviyelere ve premium testlere ayırıyor ama uykusu düzensiz, düzenli hareket etmiyor, kan basıncı kontrolsüz ya da kasla ilişkili hiçbir egzersiz yapmıyor. Eker'e göre insanlarda etkisi ve güvenliği yeterince bilinmeyen uygulamaların yoğun biçimde pazarlanması, gereksiz pahalı testlerin rutin hale getirilmesi ve herkese aynı protokollerin önerilmesi önemli sorunlar arasında yer aldı. "İnsan biyolojisi kişiden kişiye ciddi farklılık gösteriyor" diyen Eker, herkesi aynı "biohack" modeliyle değerlendirmenin bilimsel olmadığını söyledi. Takviyelerin ilaçlardan farklı olarak satış öncesinde etkinlik kanıtı sunmak zorunda olmadığını da hatırlatan Eker, "Bir ürünün satılıyor olması, bilimsel olarak etkili olduğu anlamına gelmez" diye ekledi. Takviyeler gerçekten işe yarıyor mu? Uzun yaşam alanında en çok pazarlanan başlıklardan biri de takviyeler. Takviyelerin yalnızca eksiklik durumunda ya da belirli klinik gerekliliklerde anlamlı olduğunu belirten Eker, D vitamini, B12, demir ve folat gibi takviyeler eksiklik durumunda; omega-3'ün beslenme düzeni ve klinik risk profiline göre anlamlı olabileceğine dikkat çekti. Bazı antioksidan veya destek yaklaşımlarının her durumda yararlı olmadığını, hatta bazı koşullarda istenmeyen etkiler oluşturabildiğini belirten Eker, "doğal" veya "antioksidan" olmasının bir ürünün her koşulda güvenli olduğu anlamına gelmediğini vurguladı. Son dönemde büyük ilgi gören NAD takviyelerini ise Eker, şöyle değerlendirdi: NAD takviyeleri - özellikle NMN ve NR - son yıllarda longevity pazarının en hızlı büyüyen segmentlerinden biri oldu. NAD hücresel enerji metabolizması için gerekli; yaşla birlikte düşüyor. Mantık bu. İnsan çalışmalarında NMN ve NR için artık meta-analiz düzeyinde veri var. Kas fonksiyonu, yürüyüş hızı, insülin duyarlılığı gibi parametrelerde ölçülebilir etkiler bildiriliyor; ama bu çalışmaların büyük çoğunluğu kısa süreli, çoğunlukla yaşlı popülasyonlarda yapılmış. Sağlıklı, orta yaşlı bireylerde yaşlanmayı anlamlı biçimde yavaşlatıp yavaşlatmadığı sorusunu cevaplayacak büyük, uzun dönemli veri yok. Heyecan, verinin çok önüne geçti. Özellikle kadınlarda menopoz sonrası metabolik sağlık, kemik yoğunluğu, kas kaybı ve kardiyovasküler risk hızla değişiyor. Longevity tartışmalarının cinsiyet ve yaşam evresi özelinde ele alınması şart; genel takviye önerilerinin bu bağlamda anlamı sınırlı. Pahalı longevity testleri gerçekten gerekli mi? Son dönemde popüler hale gelen longevity klinikleri, biyolojik yaş ölçümleri ve pahalı paneller de tartışma konusu. Dr. Eker'e göre çoğu insan için cevap oldukça net: "Genellikle hayır." Bazı özel durumlarda ileri testlerin gerekli olabileceğini söyleyen Eker, çoğu kişi için temel sağlık göstergelerinin zaten son derece güçlü bilgiler sunduğunu ifade etti. Eker, kan basıncı, glukoz ve HbA1c düzeyleri, kolesterol profili, uyku düzeni, egzersiz kapasitesi, kas gücü, vücut kompozisyonu ve metabolik sağlık gibi parametrelerin uzun vadeli sağlık açısından kritik öneme sahip olduğunu belirtti. Harvard Üniversitesi bünyesinde gerçekleştirdiği yaşlanma çalışmalarında klinik olarak yaygın kullanılan ve araştırma alanında en güçlü desteklenen biyobelirteçleri değerlendirdiklerini belirten Eker, temel sağlık davranışlarını düzeltmenin pahalı "longevity panellerinden" çok daha etkili olduğunu vurguladı. Fotoğraf: Julien Tromeur/Unsplash Bilimsel olarak işe yarayan longevity stratejileri neler? Peki, bugün gerçekten daha sağlıklı ve uzun yaşamak için ne yapmak gerekiyor? En etkili stratejilerin aslında zaten bilindiğini vurgulayan Eker, bilimsel olarak en güçlü longevity stratejilerini şöyle sıraladı: Düzenli egzersiz yapmak, sigara içmemek, metabolik sağlığı korumak, yeterli protein ve lif içeren dengeli beslenmek, kaliteli uyku almak, hipertansiyon ve diyabeti kontrol altında tutmak ve düzenli sağlık taramalarını yaptırmak. Bence iyi bir longevity yaklaşımı kişinin kaç takviye kullandığıyla değil, tansiyonunun, glikoz kontrolünün, kas gücünün, uyku düzeninin ve egzersiz kapasitesinin zaman içinde iyileşip iyileşmediğiyle ölçülmeli. Temel sağlık alışkanlıklarını düzenli sürdüren birinin, pahalı longevity kliniklerine gidip bu alışkanlıkları ihmal eden birinden çok daha sağlıklı yaşlanacağını vurgulayan Eker, kendi rutinine ilişkin de konuştu: Sık sorulan bir soru: ben kendim ne yapıyorum? Cevabım çok sıradan. Çünkü bilim, bundan daha karmaşık bir şey yapmama izin verecek kadar net konuşmuyor henüz. Bol hareket ve uykuya öncelik vermeye çalışıyorum yeterli ama abartısız protein içeren bir beslenme düzenim var ve sadece yılda bir kez temel kan tahlillerimi yaptırıyorum. Metformin ve rapamycin için neden temkinli olunmalı? Uzun yaşam tartışmalarında adı sık geçen Metformin ve Rapamycin için ise çalışmalar sürüyor. Eker şu bilgileri verdi: Rapamycin, yaşlanma biyolojisinde bugün için en tutarlı sonuçlara sahip ilaçlardan biri. mTOR yolağını inhibe ediyor; bu yolak hücresel büyüme, protein sentezi ve otofaji gibi süreçleri düzenliyor. Yaşla birlikte mTOR aktivitesi dengesizleşiyor; rapamycin bu dengesizliğe müdahale ediyor. Fare modellerinde, hayatın ileri evrelerinde bile başlandığında yaşam süresini uzattığı gösterildi. Bu, yaşlanma araştırmaları açısından son derece önemli bir bulgudur. Ama şunu da net söylemek gerekiyor: sağlıklı bireylerde rutin ve uzun dönemli kullanım için yeterli büyüklükte klinik veri henüz yok. Rapamycin bir immünosupresandır; organ nakli hastalarında onlarca yıldır kullanılıyor ve yan etki profili bu popülasyonda biliniyor. Sağlıklı bireylerde uzun vadeli kullanımın risk-fayda dengesi henüz netleşmedi. Klinik çalışmalar devam ediyor. Önümüzdeki yıllarda çok daha güvenilir veriye sahip olacağız. Şu an için bu ilacı sağlıklı bireyler için önermek erken. Metformin için de benzer bir tablo var. Gözlemsel çalışmalar diyabetli bireylerde bazı yaşlanmayla ilişkili hastalıklarda daha düşük risk işaret etti. Amerika Birleşik Devletleri'nde yürütülen TAME (Targeting Aging with Metformin – Metformin ile Yaşlanmayı Hedefleme)   çalışması — Metformin ile Yaşlanmayı Hedefleme — bu soruyu sistematik olarak test eden ilk büyük klinik deneme olması nedeniyle alana kritik bir referans sunacak. Henüz sonuçlanmadı. Eker, sağlıklı bireylerde rutin ve düzenli kullanım için önemli klinik çalışmaların yapıldığını ve ilerleyen yıllarda güvenilir verileri sağlanacağını, büyük ve uzun dönemli klinik veriler için daha fazla beklenmesi gerektiğini sözlerine ekledi. Fotoğraf: Freepik Genler kader mi, yaşam tarzı mı? Uzun yaşamda genetik etkili olsa da belirleyici tek unsur değil. Eker hem genlerin hem de yaşam tarzının belirleyici olduğunu ifade etti. "Çok ileri yaşlara ulaşabilen kişilerde genetik etkinin arttığını görüyoruz" diyen Eker, uzun yaşayan ailelerde kardiyovasküler hastalıkların ve bazı yaşa bağlı hastalıkların daha geç ortaya çıkmasının buna işaret ettiğini söyledi. Bilimsel verilerin uzun yaşamın kalıtsal payını yaklaşık dörtte bir oranında gösterdiğini belirten Eker, toplumun büyük çoğunluğu için yaşam tarzı, kronik hastalıkların başlangıcını geciktirmede son derece güçlü bir belirleyici olduğunu söyledi. Eker, "Genler biyolojik zemini oluşturur; yaşam tarzı ise bu zeminin nasıl şekilleneceğini büyük ölçüde etkiler" dedi. Longevity bir sağlık devrimi mi, yoksa wellness balonu mu? Longevity alanının son yıllarda neden bu kadar hızlı büyüdüğünü anlatan Dr. Eker, bunun arkasında üç temel faktör bulunduğunu söyledi: Yaşlanan nüfus, yaşlanma biyolojisindeki gerçek bilimsel ilerlemeler ve wellness sektörünün büyümesi. Eker'e göre yaşlanmanın biyolojisini hedefleyen araştırmalar, longevity alanını yalnızca bir iyi yaşam trendi olmaktan çıkarıp geleceğin önemli sağlık başlıklarından biri haline getirme potansiyeli taşıyor. "Bu alan gerçekten bir sağlık devrimine dönüşebilir" diyen Eker, yaşlanma biyolojisini hedefleyen yaklaşımların Alzheimer, diyabet, kardiyovasküler hastalıklar ve kas kaybı gibi yaşa bağlı birçok problemi aynı anda geciktirme potansiyeli taşıdığına dikkat çekti. Eker, işin diğer tarafında ciddi bir pazarlama balonu riski bulunduğu uyarısını da yaptı. Bilimsel belirsizliklerin kolaylıkla "reverse aging", "biohack" ve "gençleşme" gibi güçlü sloganlara dönüştürülebildiğini belirten Eker, sosyal medya aracılığıyla bu söylemlerin hızla yayıldığını söyledi. Eker, bilimsel veri ile ticari vaatler arasındaki çizginin bulanıklaşabildiğine dikkat çekti. LED maskeler, kolajenler ve serumlar gerçekten işe yarıyor mu? Yüze takılan LED maskeler, ev tipi gençleşme cihazları ve "anti-aging" uygulamalar son yıllarda longevity pazarının en hızlı büyüyen başlıklarından biri haline geldi. Peki, bunların gerçekten bilimsel bir karşılığı var mı? "Kısa cevap: bu cihazların bilimsel dayanağı, pazarlandığı kadar güçlü değil" diyen Eker, bazı LED ve düşük seviyeli ışık uygulamalarının cilt inflamasyonu, yara iyileşmesi veya ince kırışıklıklar üzerinde sınırlı etkiler gösterebildiğini söyledi. Ancak burada kullanılan dalga boyu, enerji düzeyi, kullanım süresi ve cihaz kalitesi gibi birçok değişken bulunduğunu vurgulayan Eker, asıl ayrımın çoğu zaman gözden kaçırıldığına dikkat çekti: Cilt yüzeyinde küçük bir tazelenme görmek ile vücudun yaşlanmasını yavaşlatmak tamamen farklı şeyler. Longevity alanında umut verici bilimsel gelişmeler yaşansa da Eker'e göre kritik nokta, bilimsel kanıt ile pazarlama söylemini birbirine karıştırmamak. Uzun yaşam arayışında pahalı testler, takviyeler ve "gençleşme" vaatleri hızla yayılırken; bugün için bilimsel olarak en güçlü stratejiler hâlâ düzenli egzersiz, kaliteli uyku, dengeli beslenme, metabolik sağlığın korunması ve kronik hastalıkların kontrol altında tutulması olarak öne çıkıyor. "Kendimizi kandırmadan şu ayrımı yapmak gerekiyor" mesajını veren Eker, bir uygulamanın laboratuvar ortamında ya da hayvan çalışmalarında umut verici görünmesinin, insanlarda sağlıklı yaşlanmayı garanti ettiği anlamına gelmediğini vurguladı. Eker, "Longevity alanında asıl mesele daha fazla ürün kullanmak değil; hangi müdahalenin hangi kişide, hangi biyolojik gerekçeyle, hangi klinik hedef için ve hangi kanıt düzeyiyle önerildiğini doğru değerlendirmektir" dedi. Longevity Sağlık Longevity alanında birçok uygulamanın klinik kanıt düzeyi tartışmalı; pazarlama ile bilim giderek iç içe geçiyor. Dr. Eker, "Etkinliği ve güvenliği yeterince gösterilmemiş uygulamaları insanlar üzerinde denemek önemli bir sorun" uyarısında bulundu Esra Öz Cumartesi, Haziran 6, 2026 - 11:00 Main image: Görsel: ChatGPT/Independent Türkçe Haber Label: SAĞLIK Type: news SEO Title: Dr. Bozaykut-Eker'den Longevity uyarısı: "Longevity çağında farkında olmadan denek mi oluyoruz?" copyright Independentturkish: