Telegrafi
Një fryrje pranë kërthizës mund të duket e padëmshme, por në disa raste ajo fsheh rrezik për komplikime që kërkojnë vlerësim dhe trajtim kirurgjik Dr. Adriatik Lajçi Kirurg i përgjithshëm dhe abdominal Tel.: +383 45 704 708 Hernia umbilikale është një nga patologjitë më të shpeshta që haset në kirurgjinë abdominale. Edhe pse në fillim mund të duket vetëm si një fryrje e vogël rreth kërthizës, ajo nuk duhet nënvlerësuar. Në thelb, hernia umbilikale është një defekt në murin e barkut, nëpërmjet të cilit indi dhjamor, omentumi ose një pjesë e zorrës mund të dalë jashtë pozicionit të vet normal. Kjo gjendje nuk është vetëm problem estetik. Ajo lidhet me dobësimin e murit abdominal dhe me rritjen e presionit brenda barkut. Sipas të dhënave klinike të publikuara nga StatPearls/NCBI, rreth 65 për qind e pacientëve me hernie umbilikale eventualisht kanë nevojë për operacion, ndërsa American College of Surgeons vlerëson se rreziku i strangulimit brenda pesë viteve është rreth 4 për qind, nëse hernia nuk trajtohet kirurgjikisht. Për këtë arsye, vlerësimi nga kirurgu është i rëndësishëm, sidomos kur fryrja rritet, shkakton dhimbje, nuk kthehet më brenda ose shoqërohet me shenja të tjera shqetësuese. Çfarë është hernia umbilikale? Hernia umbilikale ndodh kur përmes një pike të dobët në zonën e kërthizës krijohet një hapje në shtresën fasciale të murit abdominal. Përmes kësaj hapjeje mund të dalë ind dhjamor, omentum ose, në disa raste, edhe zorrë. Kërthiza është një zonë natyrshëm më e dobët e murit të barkut, sepse aty ka kaluar kordoni umbilikal gjatë jetës fetale. Te fëmijët, hernia umbilikale shpesh lidhet me mosmbylljen e plotë të unazës umbilikale pas lindjes dhe në shumë raste mund të mbyllet vetvetiu gjatë viteve të para të jetës. Ndryshe ndodh në moshën madhore: hernia zakonisht nuk zhduket vetvetiu, sepse lidhet me dobësim të fituar të indeve dhe me presion të përsëritur mbi murin abdominal. Pse shfaqet hernia umbilikale? Hernia umbilikale zhvillohet kur muri i barkut humb qëndrueshmërinë në zonën e kërthizës. Kjo mund të ndodhë gradualisht, sidomos kur indet lidhore dobësohen dhe kur presioni brenda barkut rritet në mënyrë të përsëritur. Faktorët më të shpeshtë që ndikojnë në shfaqjen ose përkeqësimin e saj janë obeziteti, shtatzënitë e përsëritura, ngritja e peshave, kolla kronike, kapsllëku kronik, sforcimi gjatë urinimit, prania e ascitit, cirroza e mëlçisë, operacionet e mëparshme në bark, si dhe dobësia e përgjithshme e indit lidhor. Një element që shpesh shoqëron hernien umbilikale është edhe diastaza e muskujve rektus, pra largimi i muskujve të drejtë të barkut nga njëri tjetri përgjatë vijës së mesme. Kjo nuk është hernie në vetvete, por mund ta bëjë murin abdominal më të dobët dhe të ndikojë në zgjedhjen e metodës kirurgjikale. Cilat janë simptomat? Shenja më e shpeshtë është fryrja ose ënjtja në zonën e kërthizës. Në fillim ajo mund të jetë e vogël dhe të vërehet vetëm gjatë kollitjes, qëndrimit në këmbë, ngritjes së peshave ose sforcimit fizik. Te disa pacientë, fryrja zhduket kur shtrihen ose kur shtyhet butësisht me dorë. Kjo quhet hernie e reduktueshme. Me kalimin e kohës, hernia mund të bëhet më e dukshme dhe të shkaktojë ndjenjë presioni, djegieje, tërheqjeje ose dhimbjeje lokale. Dhimbja zakonisht shtohet gjatë aktivitetit fizik, pas qëndrimit të gjatë në këmbë, gjatë kollës ose pas ushqimit të bollshëm. Jo çdo hernie shkakton dhimbje, por mungesa e dhimbjes nuk do të thotë gjithmonë se nuk ka rrezik. Çdo fryrje e re në kërthizë meriton vlerësim mjekësor, veçanërisht nëse rritet, bëhet e dhimbshme ose nuk kthehet më brenda. Si vendoset diagnoza? Në shumicën e rasteve, diagnoza vendoset me kontroll klinik. Kirurgu vlerëson madhësinë e fryrjes, madhësinë e defektit fascial, nëse hernia kthehet brenda apo jo, nëse ka dhimbje, impuls gjatë kollitjes dhe shenja të mundshme komplikimi. Kontrolli bëhet zakonisht në pozicion shtrirë dhe në këmbë, sepse disa hernie bëhen më të dukshme kur pacienti qëndron në këmbë ose kur rrit presionin abdominal. Imazheria nuk është gjithmonë e domosdoshme, por është shumë e dobishme në raste të caktuara. Ultrazëri i murit abdominal është metoda e parë në shumë raste, sidomos kur hernia është e vogël ose kur palpimi është i vështirë. CT e abdomenit përdoret kur ka dyshim për komplikim, kur hernia është e madhe, e përsëritur, e dhimbshme, e fiksuar ose kur kirurgu ka nevojë për planifikim më të detajuar para operacionit. Kur hernia bëhet urgjencë? Dy komplikimet kryesore janë inkarcerimi dhe strangulimi. Inkarcerimi ndodh kur përmbajtja e hernies ngec dhe nuk mund të kthehet më në zgavrën e barkut. Kjo gjendje kërkon vlerësim të shpejtë kirurgjikal. Strangulimi është komplikimi më serioz. Ai ndodh kur unaza e hernies e shtrëngon zorrën ose indin e ngecur aq shumë, saqë ndërpritet furnizimi me gjak. Kjo mund të çojë në dëmtim të zorrës, nekrozë dhe infeksion të rëndë. Shenjat e alarmit që kërkojnë vizitë të menjëhershme janë: • dhimbje e fortë, e papritur ose në përkeqësim • fryrje që nuk kthehet më brenda • skuqje, nxirje ose nxehtësi e lëkurës mbi hernie • të vjella, fryrje barku, ndalim i gazrave ose jashtëqitjes • temperaturë ose përkeqësim i gjendjes së përgjithshme Këto shenja nuk duhet të trajtohen në shtëpi dhe nuk duhet pritur që të kalojnë vetvetiu. Në këto raste nevojitet kontroll urgjent, sepse vonesa mund të rrisë rrezikun për dëmtim të zorrës dhe ndërhyrje më të ndërlikuar. A mund të trajtohet pa operacion? Hernia umbilikale zakonisht nuk mbyllet vetvetiu. Nëse është shumë e vogël, pa simptoma dhe pa shenja rreziku, kirurgu mund të rekomandojë ndjekje periodike. Megjithatë, observimi nuk do të thotë neglizhim. Pacienti duhet të dijë cilat janë shenjat e përkeqësimit dhe kur duhet të kërkojë ndihmë. Brezat abdominalë mund të japin përkohësisht ndjenjë mbështetjeje, por nuk e mbyllin defektin dhe nuk janë zgjidhje përfundimtare. Ata mund të përdoren vetëm në raste të zgjedhura, kur operacioni duhet shtyrë ose kur pacienti nuk është kandidat i mirë për ndërhyrje. Kur rekomandohet operacioni? Operacioni rekomandohet kur hernia shkakton dhimbje, kufizon aktivitetin e përditshëm, rritet me kalimin e kohës, bëhet e pareduktueshme ose kur ekziston rrezik për komplikime. Vendimi nuk merret vetëm duke parë madhësinë e fryrjes nga jashtë. Më e rëndësishme është madhësia e defektit në fascie, përmbajtja e hernies, simptomat, gjendja e murit abdominal, pesha trupore, prania e diabetit, duhanpirja, kolla kronike, kapsllëku, asciti, gjendja e lëkurës dhe rreziku i përgjithshëm kirurgjikal. Në përgjithësi, defektet më të mëdha se 1 cm, sidomos ato mbi 2 cm, kanë më shumë gjasa të kërkojnë riparim me rrjetë kirurgjikale, sepse rreziku i rikthimit pas qepjes së thjeshtë është më i lartë. Cilat janë metodat kirurgjikale? Trajtimi kirurgjikal ka dy qëllime: kthimin e përmbajtjes së hernies në vendin e vet dhe përforcimin e murit abdominal për të ulur rrezikun e rikthimit. Për defekte shumë të vogla, nën 1 cm, në raste të zgjedhura mund të bëhet mbyllje me qepje të thjeshtë të fascies. Kjo quhet herniorrafi. Për shumicën e rasteve, sidomos kur defekti është më i madh, kur ka faktorë rreziku ose kur muri abdominal është i dobët, preferohet riparimi me rrjetë kirurgjikale. Rrjeta, e njohur edhe si mesh, shërben si përforcim i murit abdominal. Ajo nuk zëvendëson indin natyral, por krijon një mbështetje mbi të cilën organizmi ndërton ind të ri lidhës. Riparimi me rrjetë ul ndjeshëm rrezikun e rikthimit, por nuk e eliminon plotësisht. Prandaj, zgjedhja e metodës duhet të bëhet gjithmonë nga kirurgu, sipas rastit konkret. Sipas udhëzimeve të European Hernia Society dhe Americas Hernia Society, herniet simptomatike umbilikale dhe epigastrike rekomandohet të riparohen zakonisht me qasje të hapur dhe me vendosje të rrjetës në planin preperitoneal. Qasja laparoskopike ose minimalisht invazive mund të merret në konsideratë në raste të zgjedhura, si te pacientët me obezitet, te herniet më të mëdha, te herniet e përsëritura ose kur synohet ulja e komplikimeve të plagës. Nuk ekziston një metodë e vetme ideale për çdo pacient. Kirurgu e zgjedh teknikën duke marrë parasysh anatominë e hernies, gjendjen e përgjithshme dhe faktorët individualë të rrezikut. Çfarë duhet bërë para operacionit? Përgatitja para operacionit ndikon drejtpërdrejt në rezultatin përfundimtar. Ulja e peshës te pacientët me obezitet, ndërprerja e duhanit, kontrolli i diabetit, trajtimi i kollës kronike, rregullimi i kapsllëkut dhe menaxhimi i ascitit janë hapa të rëndësishëm për të ulur rrezikun e komplikimeve dhe rikthimit. Nëse pacienti ka sëmundje të mëlçisë me ascit, vendimi për operacion duhet të merret me kujdes të veçantë dhe shpesh në bashkëpunim me gastroenterologun ose hepatologun. Si është rikuperimi pas ndërhyrjes? Rikuperimi varet nga madhësia e hernies, metoda kirurgjikale dhe gjendja e përgjithshme e pacientit. Shumë ndërhyrje për hernie umbilikale mund të kryhen si kirurgji ditore, që do të thotë se pacienti mund të kthehet në shtëpi të njëjtën ditë, nëse gjendja është stabile. Pas operacionit, pacienti duhet të kujdeset për plagën, të shmangë sforcimet dhe ngritjen e peshave për periudhën që e përcakton kirurgu, të ecë gradualisht dhe të paraqitet në kontroll sipas udhëzimit. Skuqja e plagës, rrjedhja, temperatura, dhimbja që përkeqësohet ose fryrja e re në zonën e operuar duhet të raportohen te mjeku . /Telegrafi/
Go to News Site
Kosovo Online 
Koha Net 
KoSSev 
