Fréttastofa RÚV
Kolbeinn Rastrick skrifar: Youtube-innrásin heldur áfram í kvikmyndaheiminum en síðastliðið ár hafa hryllingsmyndir eftir menn sem halda úti Youtube-rásum heldur betur sótt í sig veðrið. Danny og Michael Philippou, betur þekktir á Youtube sem RackaRacka, sendu frá sér Bring her back í fyrrasumar. Mark Edward Fischbach eða Markiplier sendi frá sér Iron Lung í janúar og núna í blábyrjun sumars komu tvær hryllingsmyndir eftir Youtube-strákalinga, Obsession eftir hinn 26 ára Curry Barker og Backrooms eftir hinn tvítuga Kane Parsons. Báðar myndir eru vísar til þess að hræða úr áhorfendum líftóruna en þær gætu þó ekki verið ólíkari. Þráhyggja , eða Obsession á frummálinu, fjallar um ungan mann, Bear, leikinn af Michael Johnston, sem vinnur með vinum sínum í hljóðfæraverslun. Hann er feiminn að eðlisfari og því hefur tekið hann mörg ár að manna sig upp í að játa fyrir samstarfskonu sinni Nikki, leikin af Inde Navarrette, að hann elski hana. Hann guggnar enn og aftur eitt kvöldið og sér fram á að honum muni aldrei takast ætlunarverkið. Fullur af sjálfsvorkunn grípur hann í víðigrein sem hann keypti í kuklbúð fyrr um daginn og á samkvæmt því sem stendur á umbúðunum að veita eina ósk. Bear óskar þess að Nikki elski hann meira en nokkra aðra manneskju í heiminum. Rétt eins og í tilfelli annarra sem hafa freistað gæfunnar með því að nota apaloppuna fer Bear þó fljótlega að sjá eftir óskinni. Nikki virðist staðráðin í að fá lægstu einkunn í sambandsprófinu hjá Sjúk ást og sýnir af sér bæði furðulega og ógnandi hegðun. Bear þarf því að annaðhvort að brjótast undan álögunum eða læra að lifa með þeim, ef hann á eftir að halda lífi yfir höfuð. Þráhyggja hefur ekki úr miklu fé að moða og það birtist til dæmis í því að það eru fáir tökustaðir og það eru í raun bara fjórar persónur með nafn í myndinni. Þessar persónur eru Bear, Nikki og svo vinir þeirra og samstarfsfólk Ian og Sarah. Eins og sönnum ungmennum sæmir eru tengsl þessara fjögurra vina flókin og hugmyndir vakna um hvort að á milli þeirra sé eitthvað meira en vinátta. Myndin er því mjög sterk þegar kemur að þessum samböndum persónanna sem virka mjög raunveruleg enda er mikið umrót í gangi í tilfinningalífi þeirra. Ofan á það kemur svo bölvunin. Það eru engin skýr svör að fá í myndinni um hvort ástarsamband Nikki og Bear hefði getað orðið að veruleika án óskarinnar og það er sú óvissa sem sveipar afdrip persónanna enn tragískari blæ. Bear verður auk þess áhugaverðari eftir því sem líður á myndina og það fara að renna á hann tvær grímur, söguhetjan verður sí aumkunarverðari og líkari illmenni. Til þess að svona hryllingsmynd gangi upp þurfa, í fyrsta lagi, persónurnar að vera viðföng sem áhorfendum er ekki skítsama um. Í Þráhyggju er það raunin og hryllingurinn verður áhrifameiri fyrir vikið. Í öðru lagi þarf hryllingsmynd auðvitað að geta hrætt áhorfendur og það tekst svo sannarlega. Bíósalurinn, þegar gagnrýnandi fór að sjá Þráhyggju , var stútfullur af unglingum en það vekur vanalega ugg og ótta saklausra áhorfenda sem sjá fram á að þurfa að sussa á þá. Á hryllingsmynd geta það þó verið bestu áhorfendurnir, sem þeir og voru, enda bætir það bara myndina að heyra andköf þeirra og öskur í takt við bregðuatriði myndarinnar. Það er eflaust til marks um hversu taugatrekkjandi Þráhyggja er að á milli öskranna ríkti grafarþögn í salnum. Það að þetta sé “bregðumynd,” eins og sumir orða það í setningum sem enda oftar en ekki á “ég get þær ekki,” þýðir þó ekki að það sé það eina sem hún hafi upp á að bjóða. Bregðuatriðin og alltof háværa strengjaglamrið sem fylgir þeim eru á sínum stað en það er Inde Navarrette sem ber hryllinginn og þessa mynd á herðum sér. Frammistaða hennar sem Nikki er stórkostleg en hún flakkar á milli ýktra tilfinningalegra póla eins og ekkert sé án þess að verði nokkurn tímann ótrúverðugt. Skapsveiflur hennar grafa undan trausti og öryggi bæði Bear og áhorfenda og veldur hún þannig stöðugum óþægindum og ótta. Þessi ýktu viðbrögð Nikki eru þó oft fyndin og í gegnum myndina skýtur húmor upp kollinum enda hóf Barker Youtube-feril sinn með sketsagríni. Þráhyggja er því mjög skemmtileg áhorfs hvort sem áhorfendur eru með stáltaugar eða ekki. Það er þó tvíeggjað sverð hvað Þráhyggja er fullkomlega hæf í að uppfylla kröfur hryllingsmyndagreinarinnar. Það er allt mjög vel gert og áhorfendur vita við hverju er að búast en þeir vita þá að sama skapi nákvæmlega við hverju er hægt að búast. Það er lítið sem ekkert sem kemur á óvart í framvindunni og auðvelt er að sjá fyrir í hvað stefnir. Það er því stundum stutt í tilfinninguna að maður hafi séð þetta áður en sem betur fer er Þráhyggja oftast langt um betri en fyrirrennarar sínir svo það skiptir ekki öllu. Þá er komið að mynd sem er sprottin upp úr þessari ónotatilfinningu að maður hafi séð eitthvað áður. Það er myndin Backrooms eða Baka til eftir hinn tvítuga Kane Parsons. Myndin er byggð á Youtube-myndbandaseríu sem Parsons hóf að birta fyrir um fjórum árum undir nafninu The Backrooms eða bakherbergin. Myndböndin eru í svokölluðum “found footage” stíl og samanstanda af upptökum sem eiga að vera frá 10. áratugnum teknar á litlar handvélar. Í þeim ráfar einstaklingur um teppalögð herbergi með gulu veggfóðri sem virðast engan enda ætla að taka og þjóna engum raunverulegum tilgangi. Flúorljós suða í þessum ónáttúrulegu rýmum og þrátt fyrir að virðast yfirgefin býr eitthvað þarna baka til sem er síður en svo vingjarnlegt. Þetta er sögusviðið í Baka til en hún fjallar um hinn drykkfellda Clark, leikinn af Chiwetel Ejiofor, sem er að reyna að vinna úr andlegum erfiðleikum með sálfræðingnum Mary, leikinni af Renate Reinsve, eftir að konan hans skildi við hann. Hann rekur húsgagnaverslun og kemst einn góðan veðurdag að því að hann getur gengið í gegnum vegg í verslun sinni og inn í bakherbergin. Hann verður með hverjum deginum uppteknari af því að leysa þessa ráðgátu. Spurning verður þó hvort hann muni á endanum leita svo djúpt baka til að hann sé ófær um að snúa aftur. Hugmyndin um bakherbergin á sér lengri sögu en myndbönd Parsons. Árið 2019 birti notandi á vefsíðunni 4chan ljósmynd af þessu gulleita rými með textabroti sem lýsti því hvernig handan raunveruleikans stæðu bakherbergin sem hægt væri að enda óvart í. Bakherbergin urðu að táknmynd fyrir rými sem vöktu ónotatilfinningu eða óhug. Rými sem þjóna ekki tilgangi í sjálfu sér, rými sem fólk á ekki erindi í, rými sem líkjast bara einhverju sem manneskjur hafa komið að. Ein persóna Baka til líkir þessu rými við teikningu af hundi eftir einhvern sem hefur heyrt hvernig hundur á að líta út en hefur aldrei séð hann með berum augum. Það er eitthvað rangt við það. Þetta er sú tilfinning sem er gegnumgangandi í Baka til . Þráhyggja er hraður hjartsláttur, hávær og ýkt á meðan Baka til er gæsahúð, lágstemmd og óþægileg. Hún leggur ekki upp úr því að bregða áhorfendum og er þar af leiðandi mun áhrifaríkari hryllingur. Áhorfendur fá enga líkamlega útrás eins og þá sem fæst við að bregða heldur eru taugarnar strekktar og þandar til hins ýtrasta. Tónlistin og hljóðhönnunin snýst um að hræða áhorfendur og almennilegt hljóðkerfi er eiginlega nauðsynlegt við áhorfið. Þegar eitthvað þrusk brýtur sér leið í gegnum flúorljósasuðið fara hárin að rísa þó það sé ekkert sem gefi sjónrænt til kynna að eitthvað sé nálægt. Leikmyndin spilar þó stærsta hlutverkið í að viðhalda spennunni enda er hún persóna út af fyrir sig. Bakherbergin sem voru byggð fyrir myndina voru rétt um 3000 fermetrar og það kom fyrir að meðlimir tökuliðsins týndust á setti. Þessi bakherbergi eru hvert öðru undarlegra og því grípur forvitnin áhorfendur jafn sterkum tökum og persónur myndarinnar. Það er ómögulegt að segja til um í tilfelli Baka til hvað gerist næst enda er það sem gerist í sögunni jafn furðulegt og leikmyndin. Það er augljóst að Parsons er með mjög sterka og skýra sýn og það eru mjög sniðugar ákvarðanir teknar í myndinni um hversu mikið er útskýrt. Með því að halda mörgu opnu eða óljósu um hvað er að eiga sér stað virkar heimurinn sem Parsons er búinn að búa til mun stærri og umfangsmeiri. Þó að svörin við ákveðnum spurningum séu ef til vill frekar óáhugaverð, eins og tengsl Clarks við bakherbergin, er það hvernig þessi svör eru sett fram svo út úr kú og snargeggjuð að það býr til snilldina. Eins voru mjög sniðugar ákvarðanir teknar í klippiherberginu hvað varðar takt myndarinnar. Það sem er leiðinlegt eða fyrirsjáanlegt og kemur gjarnan fyrir í síðri hryllingsmyndum þegar áhorfendur vita meira en persónurnar og þurfa að bíða eftir að þær fatti eitthvað er í Baka til einfaldlega klippt út eða stytt til muna. Áherslan er þess í stað lögð á að áhorfendur fái að uppgötva með persónunum og svipar þannig mjög til found footage greinarinnar þrátt fyrir að vera ekki tekin þannig upp. Það sem kemur þó hvað mest á óvart í Baka til er að Renate Reinsve stendur sig ekki lygilega vel í henni. Reinsve er hvað þekktust fyrir aðalhlutverk sín í myndum Joachims Trier, Versta manneskja í heimi og Tilfinningalegt gildi , og hefur hlotið fjölda verðlauna fyrir leik sinn í þeim. Í Baka til virkar hún einfaldlega ekki eins og besta manneskjan í hlutverkið. Leikur hennar er of lágstemmdur fyrir þessa nú þegar lágstemmdu mynd og það virkar stundum eins og hún hafi lítinn sem engan áhuga á að vera í myndinni. Þrátt fyrir þessi mistök í leikaravali og einstaka klunnaskap í þeim textum sem persónurnar fara með er Baka til brakandi fersk hrollvekja. Sama hvort þið ákveðið að gera ykkur ferð á Þráhyggju eða Baka til er því ólíklegt að þið verðið fyrir vonbrigðum, eitthvað sem er venjulega alls ekki ólíklegt þegar kemur að hryllingsmyndum. Grasið er greinilega grænna á Youtube og þá er bara spurning hver þaðan verður næstur til að hrella lýðinn. „Sama hvort þið ákveðið að gera ykkur ferð á Þráhyggju eða Baka til er ólíklegt að þið verðið fyrir vonbrigðum, eitthvað sem er venjulega alls ekki ólíklegt þegar kemur að hryllingsmyndum,“ segir Kolbeinn Rastrick, gagnrýnandi Lestarinnar. Kolbeinn Rastrick flutti pistilinn í Lestinni á Rás 1. Kolbeinn hefur lokið meistaranámi í kvikmyndafræði við Háskóla Íslands og unnið fyrir kvikmyndahátíðirnar RIFF og Stockfish.
Go to News Site
Vísir 
DV 
Mbl 