Atvinnuhorfur að versna í ferðaþjónustu og iðnaði

Í Þetta helst í dag er sjónum beint að atvinnuleysi hér á landi sem hefur verið nokkuð til umfjöllunar síðustu vikur og mánuði - enda ekki verið meira frá því í faraldrinum - og ef hann er undanskilinn hefur það ekki mælst meira frá 2013. Fyrirtæki í ferðaþjónustu og iðnaði halda að sér höndum vegna efnahagsástandsins. Sérfræðingur í vinnumarkaðshagfræði bendir á að atvinnuleysi sé ekki hátt hér á landi í alþjóðlegu samhengi. Samkvæmt nýjustu mælingu Vinnumálastofnunar var skráð atvinnuleysi í síðasta mánuði 4,9 prósent og stóð í stað á milli mánaða. Í febrúar fyrir ári var það hins vegar 4,3 prósent. Atvinnulausir voru 10.128 í lok febrúar - og eins og áður var mest atvinnuleysi á Suðurnesjum, eða 8,8 prósent. „Ég myndi ekki segja að þetta sé sögulega mikið. Atvinnuleysi samkvæmt Vinnumálastofnun er núna 4,9 prósent og ef við tökum meðaltal frá aldamótum er það 3,8 prósent. Við erum komin yfir það og atvinnuleysi hefur núna hækkað á ári um rúmt prósentustig, eitt og hálf prósentustig um það bil, þannig að þetta er alveg einhver hækkun en við erum kannski ekki komin á hátt stig sögulega séð og við erum vel fyrir neðan toppana eftir fjármálahrun og Covid-faraldurinn,“ segir Arnaldur Sölvi Kristjánsson, lektor við Háskóla Íslands og sérfræðingur í vinnumarkaðshagfræði. Hvað skýrir þetta? „Það er að hægjast á efnahagslífinu. Það er minni eftirspurn hjá fyrirtækjum og sérstaklega þessar stóru vaxtagreinar eins og ferðaþjónustan og byggingageirinn, iðnaðurinn líka, þar er minni eftirspurn. Það eru engar stórfelldar uppsagnir en það er bara að hægjast á. Ef maður skoðar eftirspurn fyrirtækjanna, hversu mikið af lausum stöðum þau eru með, hefur það farið svolítið niður.“ Þá vakti það athygli að Vinnumálastofnun áætlaði að atvinnuleysi meðal erlendra ríkisborgara hér á landi hefði verið 10,4 prósent í síðasta mánuði - samanborið við 2,8 prósent hjá Íslendingum. „Ef maður skoðar tölur eftir bakgrunn er þó nokkur munur milli Íslendinga og þeirra sem eru með erlendan bakgrunn. Eitt af því er án efa það að fólk vinnur í mismunandi atvinnugreinum. Fólk með erlendan bakgrunn vinnur í miklu meira mæli í sveiflukenndari atvinnugreinum, ferðaþjónustan, byggingageirinn, þó það hafi ekki verið stórfelldar uppsagnir eru sveiflur í eftirspurn í þessum atvinnugreinum og Íslendingar vinna í mun meira mæli til dæmis hjá hinu opinbera þar sem eru mun minni sveiflur,“ segir Arnaldur. Forsætisráðherra hefur nefnt að atvinnuleysi sé ekki hátt, hvorki í sögulegu né í alþjóðlegu samhengi. Þegar litið er á nýjustu samantekt evrópsku hagstofunnar Eurostat - sem er fyrir janúarmánuð -  er árstíðaleiðrétt atvinnuleysi hér á landi metið 5,3 prósent, en 5,8 prósent í Evrópusambandinu og 6,1 prósent á evrusvæðinu, 7,5 prósent í Danmörku, 8,7 prósent í Svíþjóð og 10,2 prósent í Finnlandi - svo mynd sé gefin af stöðunni annars staðar. „Eitt af einkennum íslensks vinnumarkaðar er að atvinnuþátttaka er mikil og atvinnuleysi lítið, sérstaklega ef við skoðum ungt fólk og líka eldra fólk. Þannig að vinnumarkaðurinn stendur mjög sterkt þó að atvinnuleysi hafi aðeins þokast upp á við, þá stöndum við alþjóðlega ennþá mjög vel hvað þessa hluti varðar,“ segir Arnaldur. Fyrirtæki í ferðaþjónustu halda að sér höndum Jóhannes Þór Skúlason, framkvæmdastjóri Samtaka ferðaþjónustunnar, bendir á að ákveðnar sveiflur séu alltaf í atvinnugreininni eftir árstíðum. Fyrirtæki séu vör um sig núna vegna efnahagslegra óvissuþátta hér á landi og erlendis. „Fyrirtækin vita nokkurn veginn hvernig sveiflurnar liggja á markaðnum og geta þá gert ráðstafanir og horft inn í framtíðina svona cirka hvað þau þurfa mikið af fólki en þegar óvissan er svona mikil, bæði erum við að horfa á verðbólgu og vexti hér heima, skattahækkanir og annað sem hefur komið illa við mörg fyrirtækin, síðan þessa óvissu í alþjóðamálum sem hefur áhrif á okkar helstu markaði þá eru fyrirtækin að horfa svolítið á það hvernig þau eiga að fara í gegnum árið,“ segir Jóhannes. „Það er ekki því að neita að það er svona heldur slakara útlit fyrir þetta ár heldur en það síðasta þannig að það sem við heyrum af okkar félagsmönnum til dæmis er að fólk sé svona frekar að missa, láta fara einn, tvo starfsmenn í einu, ef einhver hættir er ekki ráðið í staðinn möguleika eða eitthvað slíkt þannig að það er frekar verið að halda að sér höndum eins og staðan er,“ segir hann. Bjartsýni breyttist í svartsýni Hvað iðnaðinn varðar birtu Samtök iðnaðarins nýja greiningu í síðustu viku þar sem fram kom að bjartsýni væri að breytast í svartsýni meðal stjórnenda í iðnaði. Þeir voru meðal annars spurðir hvernig horfi með fjölda starfsmanna í þeirra fyrirtæki á næstu tólf mánuðum og í fyrsta sinn síðan 2020 sagði hærra hlutfall stjórnenda að starfsmönnum muni fækka en fjölga. „Verðbólga er mjög há. Vextir eru mjög háir og þetta er náttúrulega að draga svolítið kraftinn úr fyrirtækjum og svo sem koma illa við heimilin líka. Þetta hefur slæm áhrif,“ segir Ingólfur Bender, aðalhagfræðingur Samtaka iðnaðarins. „Við sjáum þessa þróun þegar í hagstærðum þar sem atvinnuleysi í iðnaðinum hefur verið að vaxa. Lausum störfum hefur verið að fækka og við sjáum síðan að heildarfjöldi starfandi í greininni er að dragast saman núna. Það er þróun sem við höfum séð aðeins síðan á síðasta ári eftir tiltölulega góðan vöxt árin þar á undan, svona síðustu kannski fimm árin er búið að fjölga í greininni um einhverja sex þúsund manns en núna sjáum við fækkun,“ segir hann. Nánar er rætt um þessi mál í Þetta helst í dag.

Go to News Site