Hakikati tutuklamak

Mustafa KÖROĞLU - Ankara Baro Başkanı Gazeteci İsmail Arı tutuklandı. Bu cümle tek başına bir adli işlemi anlatmıyor. Bu cümle, memlekette hukukun nereden konuştuğunu, iktidarın neye tahammül edemediğini, hakikatin hangi yollarla sıkıştırılmak istendiğini de anlatıyor. Çünkü bazen bir tutuklama kararı yalnızca bir kişi hakkında verilmez. Bazen bir topluma, bir mesleğe, bir kamusal hafızaya verilir. Bazen doğrudan doğruya gerçeğin peşine düşme cüretine verilir. İsmail Arı’nın tutuklanması da böyledir.Mesele yalnızca bir gazetecinin gözaltına alınması, ifadesinin alınması, savcılığa sevk edilmesi, ardından tutuklama istemiyle hâkim önüne çıkarılması değildir. Mesele, haberin cezalandırılmak istenmesidir. Mesele, kamu adına soru sormanın, araştırmanın, ortaya çıkarmanın ve ısrarla gerçeğin izini sürmenin suç muamelesi görmesidir. Mesele, bir ülkede gazetecinin kalemiyle kurduğu ilişkinin, ceza hukuku yoluyla kırılmaya çalışılmasıdır. *** Bu yüzden burada yalnızca bir dosyadan söz etmiyoruz. Bir zihniyetten söz ediyoruz. Son yıllarda gazetecilere yönelik gözaltılar, soruşturmalar, tutuklamalar öyle bir noktaya geldi ki artık hiçbirimiz bunları münferit hadiseler gibi okuyamayız. Bir gazeteci bir haber nedeniyle hedef alınıyor, bir diğeri sosyal medya paylaşımı nedeniyle gözaltına alınıyor, bir başkası yaptığı yorum yüzünden sabaha karşı evinden alınıyor. Sonra bütün bunlara “hukuki süreç” deniyor. Oysa herkes biliyor: Burada işletilen şey yalnızca hukuk değil; aynı zamanda bir sindirme, hizaya çekme ve caydırma düzenidir. Daha önce Alican Uludağ’a yönelen müdahale de aynı zeminde okunmalıydı. Bugün İsmail Arı’nın tutuklanması da aynı yerden okunmalıdır. İsimler değişiyor, isnatlar değişiyor, dosya kapakları değişiyor ama öz değişmiyor. Hep aynı şey söyleniyor gazetecilere: Görme. Sorma. Yazma. Israr etme. Kamunun bilme hakkını büyütme. Güce rahatsızlık verme. *** Tam da bu nedenle bu dosyaların her biri sadece basın özgürlüğü meselesi değildir; doğrudan hukuk devleti meselesidir. Çünkü basın özgürlüğü, demokratik toplumlarda bir süs değildir. Güzel zamanların lüksü hiç değildir. Tam tersine, zor zamanların temel güvencesidir. Her şey yolundayken özgürlükten söz etmek kolaydır. Mesele, memleketin tansiyonu yükseldiğinde, iktidar eleştiriden rahatsız olduğunda, hakikatin bedeli ağırlaştığında o özgürlüğün yanında durabilmektir. Basın özgürlüğü dediğimiz şey, tam da bu yüzden vardır. Sessiz kalan söz için değil; rahatsız eden söz için. Gücü okşayan haber için değil; gücü denetleyen haber için. Kimseyi kızdırmayan cümleler için değil; gerçeği açığa çıkardığı için iktidarın canını sıkan cümleler için. Bugün tam da bu sınavın içindeyiz. İsmail Arı dosyasında karşımıza çıkan şey, esasen çok tanıdık bir refleks: Gazeteciliği suçun eşiğine itmek, haberi ceza hukuku alanına çekmek, soruşturmayı bir baskı aracına dönüştürmek. Oysa tutuklama, hukuk devletinde istisnai bir tedbirdir. Bir ceza değildir. Bir gözdağı hiç değildir. Kuvvetli suç şüphesinin somut delillerle ortaya konulması gerekir. Kaçma tehlikesi, delil karartma ihtimali gibi nedenlerin sahici ve somut biçimde gösterilmesi gerekir. Bunların hiçbirinin ikna edici biçimde ortaya konulamadığı dosyalarda tutuklama kararı vermek, yargısal bir ihtiyat değil; özgürlüğe dönük ağır bir müdahaledir. Hele ki mesele gazetecilik faaliyetiyse, bu müdahale yalnızca kişi özgürlüğünü ilgilendirmez. Toplumun haber alma hakkını da hedef alır. Çünkü gazeteciyi susturmak ile halkın bilgiye ulaşma yollarını daraltmak arasında doğrudan bir bağ vardır. Gazeteciyi tutuklamak, yalnızca bir bedeni kapatmak değildir; aynı zamanda kamusal dolaşıma girecek bilgiyi, eleştiriyi ve itirazı da baskı altına almaktır. Bu yüzden gazetecilerin tutuklanmasına karşı çıkmak, yalnızca gazetecilerle dayanışma göstermek anlamına gelmez. Bu, aynı zamanda yurttaşlık hakkını savunmaktır. Bilme hakkını savunmaktır. Kamusal denetimi savunmaktır. Hakikatin, iktidarın iznine bağlı olmadığını savunmaktır. Türkiye’de uzun zamandır çok tehlikeli bir eşik normalleştirilmeye çalışılıyor. Soru soran herkes potansiyel tehdit, eleştiren herkes potansiyel hedef, gerçeği açığa çıkaran herkes potansiyel suçlu gibi gösteriliyor. Oysa demokratik toplumun esası bunun tam tersidir. Gazeteci devlet adına değil, kamu adına bakar. İktidar adına değil, toplum adına sorar. Zaten bu yüzden kıymetlidir. Zaten bu yüzden bazen rahatsız edicidir. Ama hukuk, tam da bu rahatsız ediciliği koruyabildiği ölçüde hukuktur. *** Aksi hâlde geriye yalnızca çıplak güç kalır.Bugün verilmiş olan tutuklama kararı bize bir kez daha aynı şeyi gösteriyor: Memlekette bazıları haberi çürütemediği zaman habercinin özgürlüğünü hedef alıyor. Söyleneni hukuken çürütemediği zaman söyleyeni baskı altına alıyor. Hakikatin önüne hukuk koyamıyor; onun yerine hukuku, hakikatin önüne duvar gibi dikiyor. İşte tam burada itiraz etmek gerekiyor. Yüksek sesle, açık açık, tereddütsüz. Gazetecilik suç değildir. Bu cümle artık yalnızca ilkesel bir söz değil; güncel bir hukuk savunusudur. Çünkü bugün bunu söylemezsek yarın haberi değil sessizliği konuşacağız. Gazeteciyi değil korkuyu konuşacağız. Hukuku değil, hukukun nasıl boşaltıldığını konuşacağız. Savunma sustuğunda adalet eksilir. Basın sustuğunda hakikat eksilir. Bu ikisi eksildiğinde geriye yalnızca güçlü olanın sözü kalır.Bir ülke en çok da o zaman yoksullaşır. İsmail Arı’nın tutuklanması, Alican Uludağ’a yönelen müdahale ve benzeri tüm örnekler bize aynı şeyi hatırlatıyor: Bugün mesele tek tek insanlar değil. Mesele, bir rejimin gerçeğe nasıl baktığıdır. Mesele, hakikati serbest bırakmaya mı yoksa tutuklamaya mı meylettiğidir. Bizim cevabımız nettir. Hakikat yargılanamaz. Gazetecilik suç değildir. Tutuklama, eleştirel sözü terbiye etmenin aracı olamaz. Ve hukuk, iktidarın hoşuna gitmeyen cümleleri de koruyabildiği ölçüde hukuktur. Bir ülkede gazeteciler tutuklanıyorsa, orada yalnız gazeteciler değil, toplumun hafızası da demir parmaklıkların gölgesine itiliyor demektir. Buna alışmayacağız.

Go to News Site