Mediamax
Հայաստանում գյուղատնտեսության մասին խոսելիս հաճախ ուշադրության կենտրոնում են բերքատվությունը, արտահանումը կամ շուկաները։ Վերջին տարիներին ակտուալ է դարձել մեկ այլ հարց՝ ինչպե՞ս գյուղատնտեսությունը դարձնել ոչ միայն արդյունավետ, այլեւ կայուն, առողջարար ու գրեթե առանց թափոնի։ Այս ուղղությամբ Հայաստանում արդեն ավելի քան երկու տասնամյակ աշխատում է «Լուկաշին գյուղատնտեսական ասոցիացիա սի-սի»-ն, որի տնօրեն Վարդգես Դավթյանը մեզ հետ զրույցում պատմել է իրենց օրինակով՝ ինչպես թափոնը կարող է դառնալ բարձրարժեք արտադրանք։ Ոչ շուկայական մրգերից՝ նոր բիզնես գաղափար Արմավիրի մարզում գործող «Լուկաշին գյուղատնտեսական ասոցիացիա սի-սի»-ն հիմնադրվել է 2005 թվականին։ Այսօր այն միավորում է ավելի քան 134 ֆերմերային տնտեսություն եւ զբաղվում օրգանական գյուղատնտեսությամբ, ֆերմերների վերապատրաստմամբ, գյուղտեխնիկայի ծառայությունների մատուցմամբ, մարքեթինգով, ինչպես նաեւ շրջանաձեւ տնտեսության մոդելների զարգացման նախաձեռնություններով։ Եվրոպական Միության կողմից ֆինանսավորվող « CirculUP! » նախագծի շրջանակում ասոցիացիան արտադրում է սառը մամլմամբ ստացված օրգանական յուղեր, որոնք կիրառվում են սննդի, կոսմետիկայի, պարֆյումերիայի եւ բուժական ոլորտներում։ «Երկար ժամանակ տեսնում էինք, թե ինչպես են ծառերի տակ փչանում ոչ շուկայական մրգերը։ Գործարաններն այնքան ցածր գնով էին դրանք ընդունում, որ ֆերմերի համար նույնիսկ հավաքելը ձեռնտու չէր։ Սկսեցինք մտածել, թե ինչպես կարելի է դրանք վերածել արժեքավոր արտադրանքի»,- պատմում է ասոցիացիայի տնօրեն Վարդգես Դավթյանը։ Սկզբում ասոցիացիան արտադրում էր պաստեղներ եւ այլ վերամշակված մթերքներ, սակայն հետագայում ուշադրությունը կենտրոնացրեց կորիզների վրա։ Իտալիայում, Գերմանիայում, Ֆրանսիայում եւ այլ երկրներում ցուցահանդեսների մասնակցության ընթացքում թիմը նկատել է, որ ծիրանի եւ դեղձի կորիզի յուղերը պահանջված են, սակայն շուկայում սահմանափակ ներկայացվածություն ունեն, ինչը նրանց համար նոր հնարավորություն է բացել։ Գերմանական տեխնոլոգիան՝ որակյալ արտադրանքի հիմքում Սկզբնական շրջանում ասոցիացիան աշխատում էր փոքր չինական սարքավորումներով, սակայն հետագայում «CirculUP!» նախագծի շրջանակում ձեռք է բերել գերմանական արտադրության սարքեր։ «Շատ կարեւոր է, թե ինչ տեխնոլոգիայով ես աշխատում։ Չինական սարքերն յուղը տաքացնում են մինչեւ 60 աստիճան եւ ավելի, ինչի հետեւանքով կորցնում ենք օգտակար հատկությունները։ Գերմանական սարքավորումները թույլ չեն տալիս գերազանցել այդ ջերմաստիճանը, եւ արդյունքում ստացվում է իրականում որակյալ արտադրանք»,- նշում է Դավթյանը։ Նախաձեռնության զարգացումը աջակցվել է «CirculUP!» նախագծի շրջանակներում փուլային ֆինանսավորմամբ: Ասոցիացիան դարձել է ՓՄՁ ենթադրամաշնորհների մրցույթի հաղթողներից մեկը՝ ստանալով մինչեւ 50,000 եվրո ֆինանսավորում: Յուղերի արտադրամասի կառուցումն ու սարքավորումների ձեռքբերումը հնարավոր են դարձել հենց այդ նախագծի շնորհիվ։ Ենթադրամաշնորհային նախագծի հաջող իրականացումից հետո ասոցիացիան հնարավորություններ է ստացել ընդլայնել իր բիզնեսը եւ համագործակցել այլ դոնորների ու ֆինանսավորող կառույցների հետ: Համեղը միշտ չէ, որ առողջարար է Այսօր ասոցիացիայի արտադրանքն արտահանվում է Լոնդոն, Ավստրիայի տարբեր քաղաքներ եւ այլ շուկաներ։ Սակայն արտադրության ծավալները դեռեւս սահմանափակ են, քանի որ օրգանական արտադրությունը պահանջում է խիստ չափանիշների պահպանում։ «Եվրոպական շուկայում հատկապես գնահատվում է առողջարար եւ սերտիֆիկացված արտադրանքը՝ չրերից մինչեւ յուղեր։ Հաճախ ասում են՝ մեր մրգերը համեղ են, բայց առողջարար լինելը բոլորովին այլ բան է։ Համեղը միշտ չէ, որ առողջ է։ Հայկական շուկայում դեռեւս պակասում է օրգանական արտադրանքի վերաբերյալ տեղեկացվածությունը։ Սակայն Հայաստանում արդեն նկատվում են դրական փոփոխություններ․ չիր արտադրողները սկսել են մտածել ոչ միայն հիմնական արտադրանքի, այլեւ մնացորդների օգտագործման մասին՝ դրանք դեն նետելու փոխարեն»,- ասում է Վարդգես Դավթյանը։ Գիտելիքի պակասը՝ գյուղատնտեսության գլխավոր մարտահրավերը Վարդգես Դավթյանի գնահատմամբ՝ Հայաստանի գյուղատնտեսության հիմնական խնդիրներից մեկը կրթության եւ խորհրդատվության պակասն է․ «Մենք դեռ շատ բան ունենք սովորելու։ Ֆերմերը պետք է կարողանա հասկանալ իր արտադրանքի ինքնարժեքը, հաշվարկել ծախսերը, հասկանալ, թե որն է շահույթը։ Շատ դեպքերում մարդիկ ամբողջ օրն աշխատում են, բայց չեն հասկանում՝ իրականում շահում են, թե ոչ։ Այս խնդիրը լուծելու նպատակով ասոցիացիան տարիներ շարունակ կազմակերպում է ուսուցումներ՝ օրգանական գյուղատնտեսությունից մինչեւ անասնապահություն»։ Հայկական արտադրանքի գլխավոր առավելությունը Դավթյանի համոզմամբ՝ հայկական արտադրանքը միջազգային շուկայում պետք է մրցունակ լինի ոչ թե հայրենասիրական շեշտադրումների, այլ որակի շնորհիվ։ «Հայաստանը մրցում է այնպիսի խոշոր արտադրողների հետ, ինչպիսիք են Թուրքիան, Ուզբեկստանը եւ Իրանը․ մեր երկրի առավելությունը ոչ թե ծավալների, այլ որակի մեջ է։ Այսօր բազմաթիվ հայկական մթերքներ արտահանվում են առանց հայկական բրենդավորման եւ արտերկրում վերափաթեթավորվում այլ երկրների անուններով։ Եթե արտադրանքը բարձրակարգ է, այն շուկայում իր տեղը կգտնի։ Մենք քանակով երբեք չենք մրցի մեծ երկրների հետ։ Բայց կարող ենք ստեղծել բարձրարժեք, առողջարար եւ լավ փաթեթավորված արտադրանք»,- վստահ է Դավթյանը։ Շրջանաձեւ տնտեսություն․ երբ թափոնը դառնում է ռեսուրս Շրջանաձեւ տնտեսությունը Հայաստանում դեռեւս ձեւավորման փուլում է, սակայն գյուղատնտեսության ոլորտում այն կարող է զգալի փոփոխություններ բերել՝ հատկապես թափոնների կառավարման եւ հավելյալ արժեքի ստեղծման տեսանկյունից։ «Հայաստանի շրջանաձեւ տնտեսության կոալիցիայի անդամներից մեկն եմ եւ որպես փորձագետ մասնակցում եմ տարբեր դասընթացների ու հանդիպումների։ Շրջանաձեւ տնտեսության գաղափարը շատ պարզ է․ այն, ինչ համարվում է թափոն, իրականում կարող է դառնալ նոր հումք կամ նոր արտադրանք։ Գյուղատնտեսության մեջ սա հատկապես կարեւոր է, որովհետեւ այստեղ գրեթե ոչինչ չպետք է դեն նետվի»,- նշում է Դավթանը։ Տարիներ շարունակ գյուղատնտեսական արտադրության ընթացքում առաջացած մեծածավալ մնացորդները պարզապես ոչնչացվել են կամ մնացել այգիներում։ Մինչդեռ շրջանաձեւ տնտեսությունը կարեւոր է ոչ միայն բնապահպանական, այլեւ տնտեսական տեսանկյունից։ «Ֆերմերը կարող է նույն հումքից մի քանի արտադրանք ստանալ եւ ավելացնել իր եկամուտը։ Սա հատկապես կարեւոր է փոքր երկրների համար, ինչպիսին Հայաստանն է։ Ցավոք, դեռեւս ամբողջությամբ չի գիտակցվում շրջանաձեւ տնտեսության ներուժը»,- ընդգծում է Դավթյանը։ «CirculUP!»-ը Եվրամիության կողմից ստեղծված եւ ֆինանսավորվող համապարփակ նախագիծ էր, որը բաղկացած էր մի քանի հիմնական բաղադրիչներից՝ համախմբելով տարբեր շահագրգիռ կողմերի՝ դրական ազդեցություն ստեղծելու Հայաստանի տնտեսության եւ հասարակության վրա: Նախագիծը համատեղ իրականացրել են Impact Hub Network, Impact Hub Yerevan եւ «Շրջակա միջավայր եւ առողջություն» կազմակերպությունները։ Այլ գործառույթների հետ մեկտեղ CirculUP!-ն իրականացրել է նաեւ կարողությունների զարգացման եւ վերապատրաստման ծրագրեր, որոնք մասնակիցներին տվել են անհրաժեշտ գիտելիքներ եւ գործիքներ՝ հասկանալու եւ իրականացնելու Շրջանաձեւ տնտեսության սկզբունքները: Աշխատանքային հանդիպումների, սեմինարների, վերապատրաստման դասընթացների եւ ենթադրամաշնորհների միջոցով նախագիծը նպաստել է նոր հմտությունների զարգացմանը եւ խրախուսում նորարարությունը։ Նունե Գրիգորյան Լուսանկարները՝ Դավիթ Ղահրամանյանի Սույն հոդվածը պատրաստվել է ‘EU NEIGHBOURS east’ ծրագրի շրջանակներում: Հոդվածում արտահայտված կարծիքները պատկանում են բացառապես հեղինակին:
Go to News Site
