Mediamax

«Բաքուն Փաշինյանին լիովին չի վստահում, բայց եւ չի ցանկանում օգնել Կրեմլին»

Ներկայացնում ենք Kyiv Post պարբերականում հրապարակված Why Azerbaijan Wants Pashinyan to Survive հոդվածի հայերեն թարգմանությունը: Սեւինջ Օսմանքիզին լուսաբանում է ԱՄՆ արտաքին քաղաքականությունը, անվտանգությունն ու աշխարհաքաղաքականությունը՝ կենտրոնանալով հետխորհրդային տարածքի վրա։ Սեւինջ Օսմանքիզի Ադրբեջանը դարձել է քննարկումների առանցքային թեմա Հայաստանում հունիսի 7-ի վճռորոշ խորհրդարանական ընտրությունների նախաշեմին։ Բայց ի՞նչ է իրականում ցանկանում Ադրբեջանը այս քվեարկությունից։ Ադրբեջանում ձեւավորվում է անսովոր կոնսենսուս. շատերը նախընտրում են, որ Հայաստանի վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը հաղթահարի ընտրական փորձությունը եւ պահպանի իշխանությունը։ Դա, սակայն, պայմանավորված չի նրանով, որ ադրբեջանցիները հանկարծ համակրանք են տածում այն առաջնորդի նկատմամբ, որի հետ պատերազմել են արյունալի հակամարտությունում, կամ մոռացել են նրա նախկին ազգայնական հռետորաբանությունը։ Եվ, իհարկե, ոչ այն պատճառով, որ Բաքվում նրան ընկալում են որպես բարեկամ։ Ավելի շուտ, Փաշինյանը՝ իր բոլոր հակասություններով հանդերձ, ընկալվում է որպես Հայաստանի առաջին առաջնորդը, որը պատրաստ է դիմակայել Ռուսաստանի ազդեցությանը եւ վերջնականապես փակել պատերազմի էջը։ Մոսկվայի «բաժանիր եւ տիրիր» ցիկլի խափանումը Տասնամյակներ շարունակ Կրեմլի ռազմավարությունը Հարավային Կովկասում բավականին պարզ էր. օգտագործել Հայաստանը Ադրբեջանի դեմ, իսկ Ադրբեջանը՝ Հայաստանի։ 1990-ականներին Մոսկվան փաստացի օգտագործեց Երեւանը Բաքվի դեմ, ինչի հետեւանքով Ադրբեջանը կորցրեց իր տարածքների շուրջ 20 տոկոսը, իսկ ժողովրդավարական ճանապարհով ընտրված նախագահ Աբուլֆազ Էլչիբեյի կառավարությունը տապալվեց։ 2020 թվականից հետո Կրեմլը, կարծես, փորձեց հակառակ մոտեցումը՝ օգտագործել Ադրբեջանին՝ Նիկոլ Փաշինյանի դիրքերը թուլացնելու եւ Հայաստանը կրկին իր ազդեցության գոտի վերադարձնելու համար։ Սակայն այս փուլում այդ հաշվարկը չի աշխատում։ Սահմանային սադրանքների կամ հրադադարի խախտումների վերջին շրջանի բացակայությունը վկայում է այն մասին, որ Բաքուն հրաժարվում է Մոսկվային տրամադրել նման լծակներ։ Ոչ մի նշանակալի քաղաքական նվեր Բաքուն, անկասկած, գիտակցում է այս ծուղակը։ Թեեւ Ադրբեջանի նախագահ Իլհամ Ալիեւը չի մասնակցել Երեւանում անցկացված Եվրոպական քաղաքական համայնքի գագաթնաժողովին, ինչպես նաեւ մինչ ընտրությունները ազատ չի արձակել 19 հայ կալանավորների եւ չի ստորագրել պաշտոնական խաղաղության պայմանագիր, նրա ցուցաբերած ռազմավարական զսպվածությունը մի շարք ազդակներ է պարունակում։ Ադրբեջանը Փաշինյանին ընտրություններից առաջ որեւէ էական քաղաքական նվեր չի մատուցում։ Սակայն միաժամանակ այն հրաժարվում է Մոսկվային տրամադրել այն, ինչ վերջինս ցանկանում է՝ արհեստականորեն ստեղծված ճգնաժամ Հայաստանի հետ։ Բաքուն գուցե լիովին չի վստահում Փաշինյանին, սակայն շահագրգռված չէ օգնել Կրեմլին հեռացնել իշխանությունից միակ հայ առաջնորդին, ով բացահայտորեն ընդունել է Ադրբեջանի ինքնիշխանությունն ու հետպատերազմյան իրողությունները։ Շարունակելով շարժվել ԱՄՆ-ի միջնորդությամբ ընթացող խաղաղության գործընթացի շրջանակում եւ խուսափելով սահմանային լարվածության սրումից՝ Ադրբեջանը փաստացի զրկում է Մոսկվային Երեւանը ապակայունացնելու հնարավորությունից։ Փոքր քայլեր, մեծ նշանակություն Վերջին ամիսներին Ադրբեջանը նավթամթերք է մատակարարել Հայաստանին եւ թույլ տվել, որ ցորենը տեղափոխվի իր տարանցիկ ուղիներով։ Թեեւ այս առեւտրային հոսքերը դեռեւս փոքր ծավալներ ունեն, դրանք կարեւոր խորհրդանշական նշանակություն ունեն։ Մասնավորապես, դրանք ցույց են տալիս Երեւանին, որ հետռուսական տարածաշրջանային կարգն իրականում հնարավոր է։ Սա ունի նաեւ պատմական նախադեպ։ 2006 թվականի հունվարին Ադրբեջանը օգնության հասավ հարեւան Վրաստանին՝ գազ մատակարարելով այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանը ձմռան ամենացուրտ օրերին հանկարծակի դադարեցրեց մատակարարումները։ Նավթի եւ այլ ապրանքների ներկայիս տարանցիկ հոսքերը, ժամանակի ընթացքում, կարող են վերածվել Հայաստանի՝ Մոսկվայից կախվածությանը իրական այլընտրանքի։ Տարիներ շարունակ Ռուսաստանը էներգետիկան, առեւտուրն ու տրանսպորտային ենթակառուցվածքները օգտագործել է Հայաստանի վրա ճնշում գործադրելու համար։ Բաքվի եւ Երեւանի միջեւ ձեւավորվող յուրաքանչյուր նոր գործնական կապ թուլացնում է Մոսկվայի կայսերական տրամաբանությունը։ Այն կոտրում է հին կանոնը, ըստ որի՝ այս երկու հարեւանները պետք է մնան թշնամիներ, որպեսզի Ռուսաստանը պահպանի իր ազդեցությունն ու ուժը։ Փողոցն ընդդեմ Կրեմլի միլիարդատերերի Ադրբեջանցիները լավ են ճանաչում Մոսկվայի «փափուկ օկուպացիայի» մոդելը։ Այն տարածքներում, որոնք Ռուսաստանը դեռեւս անվանում է իր «մերձավոր արտասահման» (ближнее зарубежье), Կրեմլը հաճախ առաջ է մղում տեղական արմատներ ունեցող միլիարդատերերի, նախկին պաշտոնյաների եւ անվտանգության համակարգի նկատմամբ հավատարիմ գործիչների՝ նրանց ներկայացնելով որպես «ազգային փրկիչներ»։ Վրաստանում այս օրինաչափությունը տեսանելի է Բիձինա Իվանիշվիլիի դերի եւ երկրի՝ եվրաատլանտյան ինտեգրման ուղուց աստիճանաբար հեռանալու միջոցով։ Հայաստանում նույն վտանգը արտահայտվում է ռուսաստանահայ գործարար Սամվել Կարապետյանի քաղաքական ակտիվացմամբ եւ նախկին նախագահ Ռոբերտ Քոչարյանի շարունակվող ազդեցության համատեքստում։ Նիկոլ Փաշինյանը գուցե կատարյալ առաջնորդ չէ, սակայն նա իշխանության է եկել փողոցային շարժման եւ հանրային մանդատի արդյունքում, այլ ոչ թե որպես Մոսկվայի կողմից հովանավորվող օլիգարխ։ Ադրբեջանի տեսանկյունից՝ սեփական քաղաքացիների առջեւ հաշվետու հայ առաջնորդի հետ աշխատելն ավելի հեշտ է, քան այնպիսի ղեկավարի, ով քաղաքական ցուցումներ է ստանում Կրեմլից։ Իրականությունը վրեժխնդրության փոխարեն ընտրելը Ադրբեջանին անհրաժեշտ չէ, որ Փաշինյանը սիրի Բաքուն։ Ի վերջո, Բաքուն ցանկանում է, որ Հայաստանը ունենա այնպիսի կառավարություն, որը բավական իրատես կլինի խաղաղության պայմանագիր ստորագրելու համար եւ բավական ուժեղ՝ այն իրականացնելու համար՝ սահմանադրությունից հեռացնելով տարածքային պահանջները, սահմանները դելիմիտացնելու եւ տարածաշրջանային տրանսպորտային կապերը բացելու նպատակով։ Եթե Հայաստանը կարողանա նվազեցնել իր կախվածությունը Մոսկվայից եւ քաղաքականապես գոյատեւել, ապա ամբողջ Հարավային Կովկասի իրավիճակը կփոխվի։ Դա ցույց կտա է, որ Ռուսաստանի ազդեցությունը ճակատագիր չէ, եւ որ տարածաշրջանի պետությունները կարող են ուղիղ հարաբերություններ կառուցել՝ առանց կայսերական թույլտվության։ Ամենից առաջ Ադրբեջանը ցանկանում է, որ Հայաստանը ընտրի իրականությունը՝ վրեժխնդրության փոխարեն։ Եթե Փաշինյանը կարողանա պահպանել իշխանությունը այս ընտրություններից հետո, տարածաշրջանը միանգամից խաղաղ չի դառնա։ Սակայն Վաշինգտոնի միջնորդությամբ ընթացող խաղաղության գործընթացը կարող է շարունակվել, իսկ Հայաստանն ու Ադրբեջանը միմյանց դեմ օգտագործելու Կրեմլի հնարավորությունները՝ նվազել։ Այդ պատճառով Բաքվի տեսանկյունից Հայաստանը կանգնած է ընտրության առաջ՝ անկատար խաղաղություն կամ վտանգավոր վերադարձ հին կայսերական սցենարի։ Ադրբեջանցիների համար ինքնիշխան Հայաստանը ավելի նախընտրելի է, քան Կրեմլից կառավարվող Հայաստանը։ Եվ այսօր, անկախ նրանից՝ հայերը դա ընդունում են, թե ոչ, Նիկոլ Փաշինյանը այն քաղաքական գործիչն է, ով ամենից սերտորեն կապված է այդ ընտրության հետ։ Թարգմանությունը՝ Դիանա Մանուկյանի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ : Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները: