Fréttastofa RÚV

WhatsApp X (Twitter) Facebook Telegram Link

Óraunhæfar væntingar um aukna farsæld barna

Ófullnægjandi undirbúningur hefur haft neikvæð áhrif á innleiðingu og framkvæmd farsældarlaga. Þetta er niðurstaða stjórnsýsluúttektar Ríkisendurskoðunar . Lög um farsæld barna tóku gildi í upphafi árs 2022 í ráðherratíð Ásmundar Einars Daðasonar. Markmið þeirra er að tryggja að börn og foreldrar sem þurfa stuðning hafi aðgang að samþættri þjónustu við hæfi án hindrana. Óraunhæfar væntingar um aukna farsæld barna Ávinningsmat sem var unnið í aðdraganda lagasetningarinnar byggir á þeirri forsendu að með farsældarlögunum megi fækka áföllum barna og auka seiglu þeirra með því að bregðast við um leið og þörf fyrir þjónustu kemur upp. Ekkert í lögunum fjallar þó um að auka þjónustu, stytta bið eða fjölga og bæta úrræði sem þurfa að vera til staðar. Ríkisendurskoðun telur að matið hafi vakið óraunhæfar væntingar um aukna farsæld barna. Í úttekt Ríkisendurskoðunar má finna sex ábendinar til úrbóta. Ábendingar til mennta- og barnamálaráðuneytis: Bæta þarf yfirsýn um stöðu barna og kortleggja hvað þarf til að auka farsæld barna Stjórnvöld þurfa að greina markvisst hvaða hindranir standa í vegi fyrir því að börn og forsjáraðilar fái þjónustu við hæfi þegar hennar er þörf. Niðurstöður slíkrar greiningar ætti að nýta við ákvarðanatöku og forgangsröðun aðgerða sem eiga að auka farsæld barna og ná markmiði farsældarlaganna. Skilgreina þarf hlutlæga árangursmælikvarða sem fylgt er eftir reglulega Mennta- og barnamálaráðuneyti þarf að skilgreina hlutlæga árangursmælikvarða svo að hægt sé að meta hvort ávinningur sé af þeirri kerfisbreytingu sem lögin fela í sér. Setja þarf á laggirnar stafrænt kerfi um samþætta þjónustu í þágu farsældar barna Mikilvægt er að útbúin verði sameiginleg stafræn lausn, tengd gagnagrunni í umsjón Barna- og fjölskyldustofu, til að tryggja örugga miðlun persónuupplýsinga. Auk þess að auðvelda miðlun gagna gæti slík lausn boðið upp á skilvirkari og öruggari samskipti, bæði milli þjónustuveitenda og við notendur þjónustunnar. Skýra þarf aðkomu veitenda almennrar þjónustu Skýra þarf hlutverk og aðkomu þeirra sem veita börnum almenna þjónustu að samþættri þjónustu í þágu farsældar barna. Taka þarf ákvörðun um í hvaða formi þeirra aðkoma getur verið að stuðningsteymum og hverjum beri að greiða fyrir vinnuframlagið vegna samþættingar sé það umfram þá þjónustu sem þegar er veitt. Ábending til mennta- og barnamálaráðuneytis, heilbrigðisráðuneytis og Barna- og fjölskyldustofu: Efla þarf þjónustuinnviði Eigi markmið laga um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna að raungerast verður að bæta þjónustu sem börnum og fjölskyldum þeirra stendur til boða og bæta tímanlegt aðgengi að úrræðum. Skortur á viðeigandi þjónustu og úrræðum sem henta ólíkum börnum og löng bið eru hindrun í þessu sambandi. Ábending til forsætisráðuneytis, mennta- og barnamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis: Endurskoða þarf fyrirkomulag og skipulag vímuefnameðferðar barna og ungmenna Stjórnvöld þurfa, undir forystu forsætisráðuneytis og í samvinnu mennta- og barnamálaráðuneytis og heilbrigðisráðuneytis, að taka til skoðunar undir hvaða ráðuneyti meðferð og þjónusta við börn með vímuefnavanda skuli tilheyra. Við endurskoðun þessa fyrirkomulags er nauðsynlegt að tryggja að ávallt sé til staðar næg þekking og reynsla á vímuefnavanda barna og ungmenna og að samvinna og samfella sé milli heilbrigðis- og félagskerfis. Á sama tíma þarf að tryggja heilbrigðisþjónustu og aðkomu heilbrigðisstarfsfólks með viðeigandi hætti í meðferðarúrræðum fyrir börn á vegum Barna- og fjölskyldustofu. Nýjar stofnanir ekki tilbúnar til að takast á við verkefnið Barna- og fjölskyldustofa og Gæða- og eftirlitsstofnun velferðarmála, sem gegna lykilhlutverkum samkvæmt lögunum, voru settar á fót á sama tíma og lögin tóku gildi. Að mati Ríkisendurskoðunar voru stofnanirnar ekki tilbúnar til að takast á við verkefnið fyrst um sinn og hefur það tafið innleiðingu. Barna- og fjölskyldustofa hefur lagt áherslu á innleiðingu á fyrsta og öðru stigi þjónustu við börn og fjölskyldur þeirra. Innleiðing á þriðja stigi er styttra á veg komin. Enn eru því hópar barna sem njóta ekki samþættrar þjónustu í sama mæli og börn með vægari vanda. Má þar nefna börn með fjölþættan vanda, börn sem glíma við vímuefnavanda, fósturbörn og börn með fötlun. Að mati Ríkisendurskoðunar er þessi staða óviðunandi. Í úttektinni kemur fram að betur hefði þurft að meta stöðu barna hér á landi í aðdraganda lagasetningarinnar og greina með hvaða hætti helst megi auka farsæld þeirra. Þá var samráð við heilbrigðisráðuneyti í aðdraganda gildistöku laganna ábótavant. Stafrænu kerfi til að halda utan um samþætta þjónustu hefur auk þess ekki verið komið á. Innleiðing laganna átti að taka fimm ár. Þau verða liðin um næstu áramót en ljóst er að henni verður ekki lokið þá. Ríkisendurskoðun telur ekki að fullu ljóst hve langan tíma til viðbótar muni taka að ljúka henni.

Google Play App Store