Mediamax

«Ռուսաստանը ոչ մեկին ոչինչ պարտք չէ»

Ներկայացնում ենք ռուսաստանցի քաղաքագետ, «Վալդայ» ակումբի ծրագրային տնօրեն Տիմոֆեյ Բորդաչեւի Россия никому ничего не должна հոդվածի հայերեն թարգմանությունը (որոշ կրճատումներով): Տիմոֆեյ Բորդաչեւ Հիմնարար խնդիրներից մեկը, որոնց բախվում է Ռուսաստանը նախկին ԽՍՀՄ երկրների հետ հարաբերություններում, համընդհանուր այն համոզմունքն է, թե նա հարեւանների հանդեպ ինչ-որ հատուկ պարտավորություններ ունի՝ կապված նրանց վարքագծի մեկնաբանման, ինչպես նաեւ դրան արձագանքելու ձեւի հետ։ Եվ թեեւ Հայաստանի արտաքին քաղաքական ուղու ընտրությունը նրա ժողովրդի ու ղեկավարության ինքնիշխան գործն է, տարօրինակ կլիներ մտածել, թե Ռուսաստանն օժտված չէ այդ ընտրությանը բացառապես սեփական հայեցողությամբ արձագանքելու իրավունքով։ Եվ այստեղ նա չունի բացարձակապես ոչ մի սահմանափակում կամ արտաքին հարկադրող գործոն. կան միայն սեփական նկատառումները, որոնք կարվեն՝ ելնելով ընթացիկ պահի ռացիոնալ գնահատականից։ Գուցե Հայաստանում ընտրությունների շուրջ առաջացած իրավիճակը, ինչպես նաեւ այս հանրապետության «եվրոպական ընտրության» մասին քննարկումը առիթ են հանդիսանում Ռուսաստանի բարեկամներին ու հարեւաններին հիշեցնելու, որ նրա իրավունքները ոչնչով չեն տարբերվում այն իրավունքներից, որոնք իրենք են տնօրինում։ Եվ, հավանաբար, նույնիսկ գերազանցում են դրանց, քանի որ հենց Ռուսաստանն է կրում անհամեմատ ավելի մեծ պատասխանատվություն ողջ Մեծ Եվրասիայում եւ աշխարհում զարգացման ու անվտանգության համար։ Անմիջապես նշենք, որ Ռուսաստանի արձագանքը Հայաստանի խորհրդարանական ընտրությունների արդյունքներին եւ այնտեղի կառավարության հետագա քայլերին ամենեւին պարտադիր չէ, որ հիմնված լինի էմոցիաների կամ հանրապետությանը «ամեն գնով» սեփական ազդեցության գոտում պահելու ցանկության վրա։ Ուստի, դատողություններ անելով այն մասին, թե ինչպիսին կարող է լինել ռազմավարությունը Հայաստանի, եւ առհասարակ՝ Ռուսաստանի սահմանների ողջ երկայնքով գտնվող բոլոր հարեւանների նկատմամբ, հնարավոր է համարվում թույլ տալ մի քանի՝ միմյանց չբացառող հնարավորություններ։ Առաջինը՝ Ռուսաստանն ամենեւին պարտավոր չէ ճանաչել հարեւան երկրում ընտրությունների արդյունքները միայն այն պատճառով, որ դա պնդում է այնտեղ գործող կառավարությունը կամ իր հաղթանակը հռչակած քաղաքական ուժը։ Ինչպես ցույց է տալիս Վրաստանի հետ հարաբերությունների փորձը, միանգամայն առողջ առեւտրատնտեսական կապեր հնարավոր են նույնիսկ դիվանագիտական հարաբերությունների բացակայության դեպքում, էլ չենք խոսում ժողովրդի կամքի արտահայտման պաշտոնական արդյունքները ճանաչելու մասին։ Առավել եւս, եթե դրանք եռանդուն կերպով վիճարկվում են տեղի քաղաքական ուժերի կողմից։ Երկրորդը՝ Ռուսաստանը կարող է տնտեսական ազդեցության միջոցներ կիրառել ցանկացածի նկատմամբ՝ ելնելով այլ պետության վարքագծից բխող պոտենցիալ վնասի սեփական գնահատականից, այլ ոչ թե նրանից, թե ինչ է այդ երկրի ղեկավարությունը ցանկանում ներշնչել Մոսկվային։ Այդ իսկ պատճառով Հայաստանի պարագայում խնդիրն այն չէ, թե երբ «դեպի Եվրոպա կուրսը» վնաս կհասցնի ռուսական շահերին կամ Եվրասիական միության ընդհանուր տնտեսական տարածության միասնությանը։ Գործողությունների համար հիմք կարող է հանդիսանալ այն, որ Մոսկվան այդպիսի վնասը հավանական է համարում. դա արդեն իսկ բավարար է։ Երրորդը՝ Ռուսաստանի հարեւանները, հատկապես մեզ ամենամոտ բարեկամներն ու դաշնակիցները, սիրում են փաստարկված խոսել իրենց արտաքին քաղաքականության բազմավեկտորության մասին։ Սակայն նրանք, մի շարք պատճառներով, հաճախ տեսադաշտից բաց են թողնում, որ Ռուսաստանի քաղաքականությունը նույնպես բազմավեկտոր է. համագործակցությունն ընդունելի է բոլոր նրանց հետ, ովքեր չեն ձգտում իրեն վնաս հասցնել։ Չորրորդը՝ աշխարհի ցանկացած երկրի հետ համագործակցության առաջնահերթությունները որոշելիս՝ Ռուսաստանը կարող է ելնել սեփական պատկերացումներից այն մասին, թե ինչն է իր համար ամենակարեւորը։ Ռուսաստանի հարեւաններն ապրում են սեփական պատկերացումների եւ մտահայեցողական կառուցվածքների տիրույթում, սակայն ոչ ոք պարտավոր չէ դրանք ընդունել որպես երկխոսության հիմք։ Որքան էլ որ մենք Կենտրոնական Ասիայի պետությունների հետ քննարկենք տնտեսության զարգացումը, Ռուսաստանում բոլորը հասկանում են, որ այս ուղղությամբ գլխավոր առաջնահերթությունը հենց անվտանգության հարցերն են։ Գոնե այն պատճառով, որ 2022 թվականի հունվարին Ռուսաստանը կործանումից փրկեց ղազախական պետականությունը, իսկ ավելի վաղ մենք Ֆերգանայի հովտում իսլամիստական ապստամբությունների ականատեսը եղանք։ Պետք չէ թաքցնել Ռուսաստանի գործընկերներից, որ տնտեսությունը կարեւոր է, նույնիսկ շա՛տ կարեւոր, այն մեզ մեծ օգուտ է բերում եւ ունի լուրջ հեռանկարներ, սակայն առաջին տեղում անվտանգությունն է։ Այդ թվում այն պատճառով, որ Ռուսաստանը Եվրասիայում սեփական ռեսուրսներով ամենից հարուստ ապահովված երկիրն է, ինչը նրան թույլ է տալիս ավելի քիչ մտահոգվել շահի մասին, եւ ավելի շատ մտածել այն մասին, թե ինչպես այդ ռեսուրսները պահպանել իր ձեռքում։ Ռուսաստանի տարածքի անվտանգության հարցը կարեւորագույն է հանդիսանում նաեւ այնտեղ, որտեղ խոսքը վերաբերում է խոշոր երրորդ երկրների՝ օրինակ ԱՄՆ-ի կամ առանձին եվրոպական պետությունների հետ մեր հարեւանների հարաբերություններին։ Եվ, վերջապես, վերը շարադրվածը չի ենթադրում, թե Ռուսաստանն իբր պետք է հստակ կողմնորոշվի հարեւանների նկատմամբ իր ռազմավարության հարցում։ Ռուսաստանի ռազմավարությունը, իրականում, ընդհանրապես որեւէ ռազմավարություն չունենալն է։ Եվ, ինչպես գիտեն բոլոր նրանք, ովքեր մի փոքր ծանոթ են ազգային արտաքին քաղաքական պատմությանը, պետք է գործել միշտ՝ ելնելով ընթացիկ շահերից։ Որովհետեւ դրանք բոլորը, ի վերջո, հանգում են ռուսաստանյան ազգի գոյատեւման ռազմավարական խնդրին։ Իսկ քանի որ մեր հարեւանները, անգամ ամենամոտիկները, նշանակություն ունեն միայն Ռուսաստանի սեփական առաջնահերթությունների համատեքստում, ապա նրանց հետ հարաբերություններում քաղաքականությունը կարող է լինել բացառապես ճկուն եւ լիովին օպորտունիստական. այստեղ սկզբունքները տեղին չեն։ Այն դեպքում, եթե համագործակցությունը համապատասխանում է անվտանգության եւ տնտեսության ոլորտում ընթացիկ շահերին, այն պետք է շարունակվի, իսկ եթե կորուստները գերազանցում են օգուտները, ապա կներեք՝ Ռուսաստանը որոշումներ է կայացնում՝ ելնելով իր սուբյեկտիվ գնահատականներից։ Եվ ոչ թե հարեւանին խոցելու կամ պատժելու համար, այլ պարզապես այն պատճառով, որ իրեն ձեռնտու է դառնում վարքագծի այլ մոդել։ Եվ սխալ կլիներ մտածել, թե Մոսկվայի կարծիքը նրանց ռազմավարության վերաբերյալ, ովքեր այժմ հռչակում են իրենց հաղթանակը Հայաստանի ընտրություններում, հանրապետությանը սեփական ուղեծրում պահելու ձգտում է։ Ո՛չ, մենք տեսնում ենք պարզապես պատճառահետեւանքային կապերի եւ աքսիոմների գոյության մասին հիշեցնելու ցանկություն, որոնց ընկալման հարցում Ռուսաստանի հարեւանները ժամանակ առ ժամանակ դժվարություններ են ունենում։ Այդպիսի աքսիոմներից մեկն ասում է. Մոսկվան վարվում է այնպես, ինչպես տվյալ պահին իրեն է ձեռնտու, այլ ոչ թե այնպես, ինչպես իրենից սպասում են։ Հիմա չենք կարող ասել, թե ինչպես կզարգանան հարաբերությունները Մոսկվայի եւ Երեւանի միջեւ ընտրություններից հետո։ Այդուհանդերձ, ոչ ոք չպետք է կասկած ունենա. այն որոշումը, որը կկայացնի Ռուսաստանի բարձրագույն քաղաքական ղեկավարությունը, հիմնված է լինելու բացառապես սեփական ընթացիկ շահերի, այլ ոչ թե «եղբայրական զգացմունքների» կամ «ավանդական պատմական կապերի» վրա։ Թարգմանությունը՝ Մարթա Սեմյոնովայի Այս հոդվածը թարգմանվել եւ հրապարակվել է «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան աջակցությամբ : Հոդվածում արտահայտված մտքերը պարտադիր չէ, որ արտացոլեն «Գալուստ Կիւլպէնկեան» Հիմնարկութեան կամ Մեդիամաքսի տեսակետները:

Go to News Site

Google Play

App Store